Bibliotekarz Podlaski nr 40 / 2018


OBRAZY W LITERATURZE DZIECIĘCEJ – LITERATURA DZIECIĘCA W OBRAZACH

Abstracts (in English) and full text (PDF)

open access journal



I Obrazy/ilustracje w literaturze dziecięcej i kulturze



Barbara Kaczyńska, Groza w literaturze dziecięcej. Ilustracje do baśni „Sinobrody” na rynku polskim

 

Streszczenie

Baśń Sinobrody (La Barbe bleue) Charles’a Perraulta, choć w momencie pierwszego wydania (1697) była przeznaczona dla dorosłych, została jak wszystkie baśnie zaanektowana przez literaturę dziecięcą, i to pomimo swojej brutalności i pesymistycznej wymowy. W niniejszym artykule omówiono ilustracje w wydaniach tej baśni, dostępnych na rynku polskim, w celu zbadania ikonograficznego wizerunku Sinobrodego i zakazanego pokoju oraz określenia, czy i w jaki sposób ilustratorzy próbują złagodzić ponury przekaz baśni i dostosować ją do zakładanej wrażliwości dziecięcego odbiorcy, czy też raczej dodatkowo jeszcze podkreślają grozę tekstu.

Słowa-klucze: Sinobrody, recepcja baśni Perraulta w Polsce, strach a literatura dla dzieci, przemoc a literatura dla dzieci

 

 

Horror in the literature for children. Illustrations to the Bluebeard tale on the Polish market

Summary:

Even though the Bluebeard tale (La Barbe-bleue) by Charles Perrault was intended for adults when first published in 1697, it has since been absorbed, like all fairy tales, by the literature for children, despite its violent and pessimist contents. This article discusses the illustrations to this tale available on the Polish market in order to analyze the visual image of the Bluebeard and the forbidden room, as well as to determine whether and to what extent illustrators attempt to bowdlerize the tale’s dark message and adapt it to the assumed sensitivity of the child reader, or whether they additionally emphasize the horror present in the text.

Key words: Bluebeard, reception of Perrault’s fairy tales in Poland, fear and literature for children, violence and literature for children



Ewa Ogłoza, Ilustracje w wybranych edycjach opowieści Hansa Christiana Andersena

Streszczenie

W pierwszej części artykułu zawarłam kilka uwag wstępnych i ogólnych o ilustracji książkowej i jej kryteriach oceny oraz o ilustrowaniu opowieści Hansa Christiana Andersena. W drugiej części – omawiam szkicowo ilustracje do kilku subiektywnie wybranych polskich i obcych edycji opowieści Andersena.

Słowa-klucze: Andersen, ilustracje, ilustratorzy, baśnie i opowieści

 

Illustrations in Selected Editions of Tales by Hans Christian Andersen

Summary:

In the first part of the paper I give general information about book illustration and its evaluation criteria as well as about illustrating Hans Christian Andersen’s tales. In the second part I elaborate on selected Polish and foreign editions of the tales.

Key words: Andersen; illustrations; illustrators, fairy tales and stories



Aleksandra Wieczorkiewicz, Szkicownik pełen Ogrodów. Arthur Rackham i jego ilustracje do powieści „Piotruś Pan w Ogrodach Kensingtońskich” Jamesa Matthew Barriego

Streszczenie

Celem artykułu jest zarysowanie biograficznego i interpretacyjnego tła dzieł Arthura Rackhama oraz analiza jego wybranych ilustracji do powieści Peter Pan in Kensington Gardens, skupiona na badaniu zależności pomiędzy tekstem a grafiką: na jakich płaszczyznach wyobraźnia ilustratora spotyka się z wizją pisarską; jak obrazy – tak ważne w książce dla dzieci – wpływają na interpretację tekstu literackiego i w jakim sensie same są jego interpretacją. Niezwykle istotna jest tu również kategoria nastrojowości tworzącej się na styku słowa i obrazu oraz rozumienie ilustracji jako „przekładu intersemiotycznego”, gdyż analiza dzieł Rackhama (i Barriego) została dokonana także z perspektywy tłumacza, by pokazać, jak istotna w literaturze dziecięcej jest korelacja pomiędzy przekładem a obrazem, jaką rolę w procesie translatorskim pełni ilustracja.

Słowa-klucze: James Matthew Barrie, Peter Pan in Kensington Gardens, Arthur Rackham, ilustracja w literaturze dziecięcej, przekład literacki

 

 

Sketchbook full of gardens. Arthur Rackham and his illustrations to James Matthew Barrie’s novel „Peter Pan in Kensington Gardens”

 

Summary:

The main aim of the article is to draw an outline of Arthur Rackham’s illustrations’ biographical and interpretational background along with an analysis of his chosen illustrations to Barrie’s novel, driven by investigating relations between text and pictures: in which points artist’s vision meets the vision of the writer; how pictures – so essential in books for children – shape the interpretation of literary text and how far the illustration themselves can be understood as text’s interpretation. Also vital is an issue of illustration atmosphere created on the verges of words and pictures – along with notion of intersemiotic translation, as the analysis of Rackham’s (and Barrie’s) pieces of art is conducted from the translator’s perspective, to show how important in literature for children is the correlation between picture and translated text and how illustration can shape the process of translation itself.

Key words: James Matthew Barrie, Peter Pan in Kensington Gardens, Arthur Rackham, illustration in literature for children, literary translation



Paweł Wojciechowski, Alfabet i książka obrazkowa – przykład polski i szwedzki z przełomu XIX/XX wieku (przegląd)

Streszczenie:

Namysłowi badawczemu poddano jeden ze sposobów nauki alfabetu, jakim okazała się być książka obrazkowa z końca XIX i początku XX wieku – w Polsce (Artur Oppman) i Szwecji (Ottilia Adelborg). Porównując przykłady polski i szwedzki, przedstawiono różne ujęcia obrazu i litery, ich wzajemne oddziaływanie i wpływ na percepcję dziecka. Wykorzystano przykłady książek obrazkowych mało znanych albo zapomnianych w ponowoczesnym dyskursie edukacyjnym.

 Słowa-klucze: książka obrazkowa, przełom XIX i XX wieku, Ottilia Adelborg, Artur Oppman, polska i szwedzka książka dla dzieci

.

The alphabet. Picture books in children’s education – examples from Poland and Sweden from the turn of the 19 th and 20 th centuries (overview)

 Summary:

The study ponders one of the available methods of learning the alphabet during the turn of the 19 th and 20 th centuries in Poland (Artur Oppman) and Sweden (Ottilia Adelborg) – the picture book. By contrasting Polish and Swedish examples, the study presents the connection between pictures and letters, as well as their mutual interaction and the way they shape children’s perception. The study brings up picture books that have not gotten a lot of attention or have been forgotten in the post-modern educational discourse.

 Key words: picture book, fin de siècle, Ottilia Adelborg, Artur Oppman, Polish and Swedish children’s book



Michał Zając, Interteksty malarskie w wybranych książkach obrazkowych Anthony’ego Browne

Streszczenie

W artykule zaprezentowano twórczość i biografię brytyjskiego ilustratora i pisarza Anthony’ego Browne. Szczególnym obiektem analizy stały się nawiązania i cytaty do klasycznego malarstwa światowego zawarte w książkach obrazkowych tego autora – malarskie interteksty. Dorobek Browne dyskutowany jest w kontekście koncepcji postmodernistycznych książek obrazkowych (Michelle Anstey). W trakcie analizy zwrócono uwagę na źródła intertekstów oraz ich charakterystykę. Podjęto próbę opisania i interpretacji znaczeń intertekstów w przekazie prezentowanych, wybranych książek obrazkowych Browne.

 Słowa-klucze: Anthony Browne, książki obrazkowe, intertekstualizm, malarstwo, postmodernizm

.

Intertextual references to classic art paintings in selected picturebooks of Anthony Browne

 Summary:

 The article presents artistic output and biography of the British illustrator and author Anthony Browne. The analysis is focused specifically of visual citations and references to classic paintings included in Browne’s picturebooks. Browne’s output is discussed within the context of postmodern picturebook theory (as presented by Michelle Anstey). In the course of analysis there were indicated both types of intertextual references and their sources. The article attempts to describe and interpret roles and meanings of intertextual references in the whole message brought by the discussed Browne’s titles.

 Key words: Anthony Browne, picturebooks, intertextualism, paintings, postmodernism



Anna Steliga, Dla kogo „Inna” książka? Rola obrazu w książce według studentów Wydziału Sztuki na Uniwersytecie Rzeszowskim. Przegląd wybranych prac

Streszczenie

Ilustracja może spełniać liczne zadania, których realizacja ważna jest dla rozwoju dziecka. Ilustrator zaś musi umieć przekształcać idee w obraz w sposób oryginalny i indywidualny. Zadaniem dobrego ilustratora jest zaprojektowanie ilustracji, które odkrywają dodatkowe poziomy interpretacji tekstu, dopowiadają go. Narracja plastyczna ma stymulować wyobraźnię, być współpartnerem w opowiadaniu i prowokować do wielu interpretacji. Artystyczny poziom ilustracji osiąga się poprzez adekwatność użytych środków do wieku czytelnika i tematu książki, poziom ilustracji, dbałość o wszystkie elementy książki. Artykuł prezentuje wybrane realizacje „Innej” książki autorstwa studentów Wydziału Sztuki na Uniwersytecie Rzeszowskim i dokonuje ich analiz.

Słowa-klucze: ilustracja, narracja plastyczna, prace studentów Wydziału Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego

 

 

For whom is the „Unusual” book? The role of picture in a book according to students of the Faculty of Art at the University of Rzeszow. Review of selected works

Summary:

The illustration can fulfill numerous tasks, whose implementation is important for child’s development. The illustrator must be capable of transforming ideas into image in an original and individual way. The task of a good illustrator is to design illustrations that reveal additional levels of text interpretation and complete it. Artistic narration is supposed to stimulate imagination, be a partner in the story and provoke many interpretations. The artistic level of illustration is achieved through the adequacy of used means to the age of a reader and subject of a book, the level of illustration, as well as the care for all elements of a book. The article presents selected realizations of the “Unusual” book created by students of the Faculty of Art at the University of Rzeszow and analyzes them.

Key words: illustration, artistic narration, works of students of the Faculty of Art at the University of Rzeszow



Elżbieta Zarych, Książka zabawka, książka wzbogacona. Wyobraźnia – obraz – sztuka edytorska

 

Streszczenie

„Książka zabawka” to określenie bardzo pojemne i pod wieloma względami nieprecyzyjne, co wynika między innymi z różnorodności stosowanych w niej technik i rozwiązań edytorskich, pochodzenia zaliczanych do niej typów (z odmiennych źródeł i czasów), a także kwestii prawnych i handlowych. Zaproponowany i opisany został więc termin „książka wzbogacona” pozwalający rozwiązać wiele problematycznych kwestii, jak również podział wykraczający poza stosowane klasyfikacje opierające się jedynie na stronie technicznej i rozwiązaniach edytorskich i poligraficznych (w gruncie rzeczy służebnych). Podjęto też wiele ważnych zagadnień towarzyszących tego typu książce, w tym: źródła jej poszczególnych grup, nośność pewnych tematów, postaci i obrazów skłaniających do tworzenia książek wzbogaconych, relacje obrazu i tekstu, rozumienie zabawki i relacje między książką (kodeksem) a zabawką, związki sztuki edytorskiej z wyobraźnią, nauką i rozrywką, zagadnienie odbioru oraz dziecięcego i dorosłego odbiorcy. Szeroko pojęta książka zabawka, książka wzbogacona nie funkcjonuje bowiem jedynie w pokoju dziecięcym i na marginesie nauki, ale na pograniczu wielu dyscyplin: sztuki, edytorstwa, historii książki, literaturoznawstwa, pedagogiki, psychologii, projektowania, teorii gier, mediów, a także nauk społecznych, stąd warto podejść do niej interdyscyplinarnie.

 Słowa-klucze: książka zabawka, książka wzbogacona, edytorstwo, wyobraźnia, obraz

.

 Toy book, enriched book. Immagination – picture – editorial art

 Summary:

 “Toy book” is a very broad term and in many ways imprecise, which results, among others, from the variety of editorial techniques and solutions used in it, the origin of types from different sources and times, as well as legal and commercial issues. The term “enriched book” has been therefore proposed and described, allowing hence to solve many problematic issues, as well as the division going beyond the applied classifications based only on the technical side and editorial and polygraphic solutions (ancillary, less important). Many important issues accompanying this type of book were also taken into consideration, including the sources of its particular groups, the load-bearing capacity of certain topics, figures and images leaning to the creation of enriched books, image and text relations, the understanding of the toy and the relationship between the book and the toy, the art of editing and imagination, science and entertainment, the issue of reception and children’s and an adult recipients. As a widely understood toy book, the enriched book does not function only in a children’s room and within the margins of science, but on the borderline of many disciplines: art, editing, book history, literary studies, pedagogy, psychology, design, game theory, media and social sciences, hence it is worth approaching it with an interdisciplinary manner.

 Key words: toy book, enriched book, editing, imagination, picture



Halina Waszkiel, Obrazowanie teatralne – lalki, formy, animanty

Streszczenie

Teatr, a zwłaszcza teatr lalek, zajmuje w plastycznej edukacji dziecka szczególne miejsce. Wizerunki scenicznych bohaterów silnie zapadają w pamięć dziecka i niekiedy na długo stapiają się z wyobrażeniem postaci związanych ze znanymi baśniami, opowieściami i sztukami. Oryginalna dramaturgia teatru lalek rzadko bywa dostępna w lekturze, dlatego też spotkanie z lalką odkrywa przed widzem nowy świat. Inaczej jest w przypadku adaptacji znanych powieści lub baśni – wówczas lalka musi się zmierzyć z możliwym wcześniejszym wyobrażeniem dziecka, wyniesionym z ilustrowanych książek. Namacalność lalki teatralnej, jej konkretność odróżnia ją w sposób zasadniczy od wszelkich ilustracji, komiksów, filmów animowanych czy książek-zabawek. Szczególne znaczenie ma artystyczna ranga plastyki teatralnej i wszelkich form poddawanych animacji (czyli animantów). Teatr jest miejscem, w którym znaczna część literatury dziecięcej zamienia się w sceniczny obraz.

 Słowa-klucze: teatr lalek, teatr dla dzieci, animant, dramat dla dzieci, lalka teatralna

.

Theatrical imaging – puppets, forms, animants

 Summary:

Theatre, and especially puppet theatre, occupies a special place in education of a child in area of fine arts. Children strongly remember the images of heroes from performances. New plays written for puppet theatre are published very rarely. That is why characters described in plays for children are strongly related to their theatrical images. In puppet theatre everything can be animated (puppets, forms, things, shadows), that is why the neologism “an animant” is better than “a puppet”. Theatre is a place, where literature for children changes into picture on the stage.

 Key words: puppet, puppet theatre, plays for children, animation, animant



Anetta Bogusława Strawińska, Manipulacja obrazem dziecka we współczesnym dyskursie medialnym (na wybranych przykładach)

Streszczenie

Celem artykułu jest przedstawienie językowych mechanizmów manipulacji wizerunkiem dziecka w celach (auto)promocyjnych. Przedmiot szczegółowych analiz stanowią głównie dwie kategorie, a mianowicie stereotyp i symbol dziecka traktowane przez osoby publiczne jako rekwizyt kompetencji. Leksem „dziecko” we współczesnym dyskursie medialnym przerodził się przede wszystkim w narzędzie walki politycznej. Dziecko stało się rekwizytem ucieleśniającym takie wartości jak: życie, miłość, wolność oraz cechy typu: udane życie rodzinne, poświęcenie, altruizm.

 Słowa-klucze: manipulacja i kłamstwo w dyskursie medialnym, spekulacja informacyjna, marketing medialny, autopromocja, mechanizm typu spin, symbol, stereotyp

 

Manipulating the Image of a Child in Modern Media Discourse (Based on Selected Examples)

 Summary:

 The aim of the paper is to present the linguistic mechanisms of manipulating the image of children for the purpose of (self)promotion. The subject of detailed analysis can be divided into to main categories: the stereotype and the symbolism of a child treated by public figures as a prop indicating competence. In modern public discourse the lexeme ”child” has become first and foremost a tool of political struggle. A child has become a prop expressing such values as: life, love, freedom, and such qualities as: a successful family life, self-sacrifice, altruism.

 Key words: manipulation and lying in media discourse, speculative information, media marketing, self-promotion, spin-doctoring, symbol, stereotype



II Literatura dziecięca w obrazach



Sandra Kocha, Językowy obraz kobiety wyjątkowej w wybranych baśniach Hansa Christiana Andersena

Streszczenie:

Pierwsze baśnie Hansa Christiana Andersena były publikowane w 1837 roku, czyli na początku epoki wiktoriańskiej. Wiktoriański stereotyp kobiety opierał się na dwóch ideologiach – Doktrynie Dwóch Sfer oraz Kulcie Prawdziwej Kobiecości. Kobiety oceniano, biorąc pod uwagę cztery główne cnoty − pobożność, czystość, uległość i domatorstwo. Warto podkreślić, że w tym okresie niezwykle istotny okazywał się aspekt religijny, czego dowodem są różnorodne nawiązania do chrześcijaństwa, między innymi w baśniach: Nic nie była warta, Żydówka. Na sposób kreacji bohaterów wpływ wywarły także założenia epoki romantyzmu, na przykład nieszczęśliwa miłość, tęsknota i idealizacja kobiety, co ujawnia się w jego utworach. W twórczości Andersena zatem można odnaleźć elementy zarysowanego modelu kobiecości, co najlepiej prezentuje analiza wybranych tekstów.

 Słowa-klucze: kobieta, model, baśń, romantyzm, obraz

.

 Linguistic image of the unique woman in selected fairy tales of Hans Christian Andersen

Summary:

 The first fairy tales of Hans Christian Andersen were published in 1837, so at the beginning of the Victorian era. The Victorian stereotype of the woman was based on two ideologies: the Doctrine of the Two Realms and the Cult of True Femininity. Women were judged for the four main virtues, namely − devotion, chastity, submission and domination. It is worth noting that during this period, the religious aspect was very important, as evidenced by various references to Christianity, including in fairy tales: She Was Good For Nothing, The Jewish Maiden. The model of heroes’s creation was also influenced by the assumptions of the Romantic era, such as unrequired love, longing and idealization of a woman, what shows in his works. In Andersen’s creativeness, therefore, one can find elements of an outlined femininity’s model, which is best presented in the analysis choosing of his texts.

 Key words: woman, model, fairy tale, romanticism, view



Sylwia Katarzyna Gierczak, Ocalić od zapomnienia… „Cudowne bajki” Adolfa Dygasińskiego w perspektywie współczesnych studiów nad literaturą dla młodego czytelnika

Streszczenie:

Celem artykułu jest prezentacja mnogości oraz różnorodności sposobów obrazowania, zastosowanych przez Adolfa Dygasińskiego w Cudownych bajkach – zbiorze dziewięciu opowieści dla młodego czytelnika utrzymanych w atmosferze baśniowości i cudowności. Autorka referatu koncentruje swoje analizy wokół literackiej wizji miłości, elementów fantastycznych, portretów zwierzęcych i tonacji grozy. Przekonuje, że „magiczną” kompozycję warto ocalić od zapomnienia, sygnalizując liczne walory edukacyjne i wychowawcze składających się na nią tekstów. Proponuje włączenie zbioru do szkolnej edukacji polonistycznej, zauważa jednak, że wymaga on pewnych modyfikacji w warstwach leksykalnej oraz graficznej. Baśniowe opowieści pokazuje w kontekście wybranych współczesnych koncepcji interpretacyjnych, na przykład hermeneutyki spod znaku Gadamera, studiów intertekstualnych, tendencji posthumanistycznych czy zwrotu etycznego.

Słowa-klucze: baśń, cudowność, strach, etyka, hermeneutyka, posthumanizm

 

 

To save from oblivion… Adolf Dygasinski’s Cudowne bajki in perspective of contemporary literary studies for young reader

Summary:

The aim of this article is presentation of multitude and variety imaging ways used by Adolf Dygasinski in Cudowne bajki – the composition of nine incredible stories for young reader. The authoress’ reflections concern fabulous love, fantastic componenets, portraits of animals and childish fear. She persuades it’s important to save Cudowne bajki from oblivion because of their educational and pedagogical advantages. Futhermore she suggests inclusion of this composition to Polish education but she also pays attention to necessity of some changes in lexical and graphical aspect. In addition to that she presents fabulous stories in context of chosen contemporary conceptions of interpretation, for example hermeneutics, intertextuality, posthumanism or ethic turn.

Key words: fairy tale, incredibleness, fear, ethic, hermeneutics, posthumanism

 



Anna Nosek, Baśń o duszy. „Olbrzym-samolub” Oscara Wilde’a

Streszczenie:

Kluczowym zagadnieniem w baśniach Oscara Wilde’a jest problem duszy człowieka, jej dwoistości, skłonności do zła. Artykuł stanowi próbę analizy i interpretacji baśni Olbrzym-samolub Oscara Wilde’a, przy pomocy kategorii duszy. Do jej opisu użył Wilde takich symboli, jak: olbrzym-samolub, pory roku, zwłaszcza zima i wiosna; ogród jako dusza ludzka, ale też raj; dziecko i dziecięctwo oraz Chrystus jako ideały i symbole doskonałości duszy ludzkiej.

 Słowa-klucze: Oscar Wilde, baśnie, symbolika, Olbrzym-samolub

.

A fairy tale about the soul. Oscar Wilde’s The Selfish Giant

  Summary:

 The problem of the human soul, its duality and proneness to evil is the key issue of Oscar Wilde’s fairy tales. The following paper is an attempt to analyze and interpret Oscar Wilde’s The Selfish Giant by using so called “soul category”. In order to describe the soul Oscar Wilde uses such symbols as the selfish giant, seasons of the year (especially winter and spring), the garden as the symbol of human soul, the child and childhood and Jesus Christ as an ideal and the symbol of the perfection of the human soul.

 Key words: Oscar Wilde, fairy tales, The Selfish Giant, symbolism



Inez Kropidło, Od dziecka-twórcy do twórcy dziecięcego. O fundamentalnej roli obrazu i imaginacji w literaturze dziecięcej

Streszczenie:

Artykuł ma na celu analizę zjawisk związanych z szeroko rozumianą kategorią obrazu w funkcji inspiracji, budulca i metody twórczej. Tok rozważań wyznaczają przede wszystkim zagadnienia ściśle związane z refleksją nad literaturą dziecięcą, między innymi jej antropologiczne ujęcia autorstwa Jerzego Cieślikowskiego, a także zagadnienia związane z teorią twórczości. Ważnym kontekstem są analizy dziecięcych predyspozycji twórczych. Egzemplifikację stanowią natomiast dzieła z kręgu literatury anglosaskiej, podkreślające uniwersalność omawianego zjawiska i wyjątkowej wrażliwości twórczej. Szczególną uwagę poświęca się sylwetkom Clive’a Staplesa Lewisa, Johna Ronalda Reuela Tolkiena oraz Salmana Rushdiego.

 Słowa-klucze: twórca, dziecięcość, obraz, imaginacja, inspiracja

.

Child as a creator and childlike creator – about fundamental role of imageand imagination for children literature

 Summary:

 The aim of the article is to analyze phenomena related to the image category broadly understood as inspiration, building material and method of creativity. The considerations are primarily determined by issues closely related to reflection on children’s literature, including: anthropological approach of Jerzy Cieślikowski as well as issues related to the theory of creativity. Moreover children’s creative predispositions happen to be an important context. The exemplifications are shown by various works from the Anglo-Saxon literature which emphasize universality of the discussed phenomenon and particular creative sensitivity. Peculiar attention is given to the figures of Clive Staples Lewis, John Ronald Reuel Tolkien and Salman Rushdie.

 Key words: creator, puerility, image, imagination, inspiration



Małgorzata Wosnitzka-Kowalska, Obrazy i marzenia dziecięce w opowiadaniach i powieściach Agnieszki Osieckiej: „Szczególnie małe sny” i „Dzień dobry, Eugeniuszu”

Streszczenie:

Artykuł porusza wątek biografizmu, dwuadresowości i infantylizacji w twórczości Agnieszki Osieckiej. Analiza materiału skupia się przede wszystkim na opowiadaniu Szczególnie małe sny i powieści Dzień dobry, Eugeniuszu. W rozważaniach uwzględniono również związki marzenia sennego z wyobraźnią dziecięcą i baśniowym kreowaniem rzeczywistości.

 Słowa-klucze: Agnieszka Osiecka, dwuadresowość, infantylizacja, biografizm

.

 Views and childhood dreams in Agnieszka Osiecka’s stories and novels: Szczególnie małe sny and Dzień dobry, Eugeniuszu

 Summary:

In the article, I am talking about the topic of biography, diadressiveness and infantilization in the works of Agnieszka Osiecka. I focus the analysis of the material primarily on Szczególnie małe sny and Dzień dobry, Eugeniuszu. In my deliberations, I also deal with the dream-dreams of children’s imagination and fairy-tale creation of reality.

 Key words: Agnieszka Osiecka, diadressiveness, infantylization and biographism



Magdalena Bielawska, Zburzony dom. Rozwód jako temat w literaturze dziecięcej przełomu XX/XXI wieku

Streszczenie:

Artykuł prezentuje problematykę rozwodu w polskiej literaturze dziecięcej przełomu XX i XXI wieku. Analiza wybranych utworów dowodzi, że jest on zjawiskiem traumatycznym w życiu dziecka, co dobrze oddaje obraz „zburzonego domu”. Z drugiej strony, w literaturze dziecięcej znajdziemy próby ocalania i rekonstruowania na nowo dziecięcego świata i poczucia bezpieczeństwa, przykłady odbudowy zrujnowanego przez rozwód domu. Analizowane teksty literackie kończą się pozytywnie, wskazują możliwość uporania się przez dziecko z problemem rozwodu rodziców.

 Słowa-klucze: rozwód, dziecko, literatura dla dzieci XX/XXI w., trauma, biblioterapia

.

A broken house. Divorce as a topic in children’s literature at the turn of the 20th and 21st centuries

 Summary:

The article presents issues of a divorce in Polish children’s literature at the turn of the 20th and 21st centuries. The analysis of chosen writings proves that it is a traumatic phenomenon in child’s life what conveys the depiction of ‘broken house’. In the other hand in children’s literature we can find attempt of rescuing and reconstructing children’s world and feeling of safety, examples of rebuilding of ruined house by the divorce. Analysed workings of literature end positive, they point to change for getting to grips with problem of divorce of parents by a child.

 Key words: divorce, child, literature for children at the turn of the 20th and 21st centuries, trauma, bibliotherapy



Anna Sidorczuk, Obrazy wojennego dzieciństwa w twórczości Joanny Papuzińskiej

Streszczenie:

Artykuł ukazuje obrazy wojennego dzieciństwa w publikacjach Joanny Papuzińskiej. Na obraz wojennej rzeczywistości, widzianej oczami dziecka, składają się takie elementy, jak: brak pożywienia, brak ubrań, bombardowanie, rozłąka z najbliższymi, dom, piwnica, żołnierze, codzienna rutyna i dziecięce zabawy, ukrywanie tożsamości. Joanna Papuzińska, stosując zasady poetyki przestrzeni, rysuje obraz wojny; wyjaśnia jednocześnie młodemu czytelnikowi, czym ona jest oraz minimalizuje jej okrucieństwo w tekstowym przekazie.

Słowa-klucze: wojna, wojenna rzeczywistość, wojenne dzieciństwo, dziecko, Joanna Papuzińska, literatura dla dzieci

.
The images of martial childhood in Joanna Papuzińska’s literature

Summary:
The article shows the images of martial childhood in Joanna Papuzińska’s publications. The image of war reality seen through the eyes of a child consists of individual images, such as: lack of food, lack of clothes, bombardment, separation from loved ones, home, basement, soldiers, everyday routine and children’s games, concealing identity. Joanna Papuzińska, drawing on the principles of the poetics of space, draws a picture of the war, while explaining to the young reader what the war is and minimizing its cruelty in the textual message.

Key words: war, war reality, martial childhood, child, childhood, Joanna Papuzińska

 



III Konteksty literacko-kulturowe



Philip Earl Steele, Syjoniści chrześcijańscy w Europie środkowo-wschodniej (1876-1884). Przyczynek do powstania Hibbat Syjon, pierwszego ruchu syjonistycznego

Streszczenie:

W swoim artykule Philip Earl Steele analizuje udział syjonistów chrześcijańskich w Europie środkowo-wschodniej w latach 1876–1884, czyli w dobie rozwijającego się ruchu syjonistycznego, znanego jako „Hibbat Syjon”. Interesuje go więc dążenie wśród Żydów dawnych guberni Rosji carskiej oraz Rumunii do osadnictwa w Palestynie, a zwłaszcza zachęcanie ich do tego ze strony angielskich syjonistów-chrześcijan. Idee syjonizmu rozpatruje badacz szeroko – w kontekście literacko-historyczno-polityczno-religijnym. Ukazuje on przede wszystkim wpływ powieści Daniel Deronda autorstwa George Eliot (Mary Ann Evans) na środkowoeuropejski ruch syjonistyczny, wraz ze wpływem Laurence’a Oliphanta – okrzykniętego przez Żydów „mesjaszem”, „drugim Cyrusem” i „Samsonem” – oraz wielebnego William Hechlera (najlepiej pamiętanego jako bliskiego współpracownika Theodora Herzla), który w 1882 roku spotkał się z Leonem Pinskerem i miał rolę w przekonania go do Palestyny jako terytorium dla żydowskiego państwa, jakie Pinsker postulował w swoim dziele Auto-emancypacja. Jako zwieńczenie pierwszego stadium nowonarodzonego ruchu Steele traktuje słynną konferencję Howewe Syjon, która odbyła się w Katowicach w 1884 roku, pod przewodnictwem Pinskera oraz rabina Samuela Mohylewera z Białegostoku.

Słowa-klucze: Syjoniści chrześcijańscy, ruch „Hibbat Syjon”, syjonizm, George Eliot, Laurence Oliphant, William Hechler

 

Christian Zionists in Central-Eastern Europe (1876-1884). A Commentary on the Birth of Hibbath Zion, the First Zionist Movement

 Summary:

In his article, Philip Earl Steele analyzes the impact of Christian Zionists in Central-Eastern Europe from 1876 to 1884, i.e., in the period when the first Zionist movement, known as Hibbath Zion, coalesced. Steele focuses on the efforts of Jews from the Russian Empire and Romania to settle in Palestine, and above all on the encouragement to do so as variously provided by English Christian Zionists. Steele examines the ideas of Zionism in a variety of contexts: literary, historical, political, and religious. He foremost emphasizes: how George Eliot’s novel Daniel Deronda fueled Zionist thinking and efforts among Jews across Central-Eastern Europe; the surpassing role of Laurence Oliphant, whom Jews widely hailed as “a messiah”, “a second Cyrus”, and “a Samson”; and the significance of Rev. William Hechler (best remembered as an associate of Theodor Herzl), who in 1882 met Leon Pinsker and had a role in persuading him to uphold Palestine as the territory of the future Jewish state he argued for in his pamphlet Auto-emancipation. Steele presents the famous Hoveve Zion conference of 1884 – held in today’s Katowice, Poland, and chaired by Pinsker and Białystok’s rabbi Samuel Mohylewer – as the culmination of the first phase of the newly created movement.

Key words: Christian Zionists, Hibbath Zion, Zionism, George Eliot, Laurence Oliphant, William Hechler.



Leszek Libera, „Król-Duch” Juliusza Słowackiego w przekładzie Waltera Schamschuli

Streszczenie:

Artykuł poświęcony jest tłumaczeniu Króla-Ducha Juliusza Słowackiego na język niemiecki. Autorem przekładu tego romantycznego eposu jest Walter Schamschula, slawista urodzony w Pradze w 1929 roku. Zasłynął on badaniami nad literaturą rosyjską, czeską oraz polską, przede wszystkim jednak dał się poznać jako wybitny tłumacz. Na język niemiecki, prócz wspomnianego Króla-Ducha przełożył Beniowskiego Słowackiego oraz Dziady Adama Mickiewicza. Dzięki pracy na uniwersytecie w Berkley poznał (co wpłynęło na jego zainteresowania) Czesława Miłosza. Schamschula dokonał nie tylko translacji Króla-Ducha, jego ambicje poszły w kierunku artystycznym, co sam przyznał we wstępie: „Wierność wobec oryginału pod względem sensu i formy ustąpić musi miejsca wierności wyższego rodzaju: tłumacz musiał się tak dalece wcielić w świat idei poety, wczuć się w jego poetycki kosmos, tak że powinno mu się udać tak pisać, jakby to napisał sam Słowacki, ale piszący po niemiecku”. Za najcenniejsze w publikacji uważa Libera komentarze Schamschuli do poszczególnych fragmentów eposu Słowackiego, często drobiazgowe i erudycyjne objaśnienia zajmujące niekiedy całą stronę druku.

Słowa-klucze: przekład, Mickiewicz, Słowacki, związki polsko-niemieckie

 

Juliusz Słowacki’s Król-Duch in Walter Schamschula’a Translation into German

Summary:

The article analyses the translation of Juliusz Słowacki’s Król-Duch into German. It was done by Walter Schamschula, a scholar in Slavic studies, born in 1929 in Prague. Although he specialized in Russian, Czech, and Polish literature, but he is best remembered for his translations. Apart from Król-Duch, Schamschula rendered into German Słowacki’s Bieniowski and Mickiewicz’s Dziady. While working at the University of California, Berkley, he met (and was influenced by) Czesław Miłosz. In his introduction to Król-Duch, Schamschula admits to having serious artistic ambitions: “The adherence to the original text in terms of its content and form is, in the end, of lesser importance than the fidelity of a different kind: the translator needs to totally identify with the poet’s world of ideas so as to give the impression that his version might have been written by Słowacki himself had he decided to write Król-Duch directly in German.” As Libera argues, the greatest asset of the publication is Schamschula’s extensive, often detailed commentary to Słowacki’s long poem.

Key words: translation, Mickiewicz, Słowacki, Polish-German relations



Katarzyna Wasyl, Pomiędzy świętym obowiązkiem a wiernością wobec siebie – losy bohaterek mło-dopolskiej powieści Walka Juliusza Piaseckiego (Anieli Korngut)

Streszczenie:

Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie sylwetki zapomnianej żydowskiej pisarki tworzącej w języku polskim, Anieli Korngut (1868–1942). W swych utworach podejmowała istotne społeczne tematy związane z emancypacją kobiet, asymilacją Żydów, konfliktami pokoleniowymi, społecznymi stereotypami. Jest autorką nowel, powieści i dramatów oraz opowiadań publikowanych w piśmie ,,Izraelita”, z którym przez kilka lat współpracowała. Bohaterki powieści Walka, wydanej pod pseudonimem Juliusz Piasecki, to silne, inteligentne kobiety, świadome własnych możliwości. Podejmują walkę o niezależność, jednocześnie działając na rzecz społeczeństwa. Powieść tematyką wpisuje się w ważne dyskusje dotyczące miejsca i znaczenia kobiet w społeczeństwie u progu XX wieku.

Słowa-klucze: Aniela Korngut, emancypacja kobiet, tradycja, nowoczesność, stereotypy społeczne

.

Between the holy duty and staying true to yourself – the fates of female protagonists of Juliusz Piasecki’s (Aniela Korngut) young Poland novel Struggle

Summary:

The goal of this article is to present the profile of the forgotten Jewish author writing in Polish, Aniela Korngut (1868–1942). In her works, she tackled important social issues related to emancipation of women, assimilation of Jews, conflicts between generations, social stereotypes. She is an author of novellas, novels, dramas, and short stories published in “Izraelita” magazine with which she cooperated for a few years. The main protagonists of her novel Struggle, published under the assumed name Juliusz Piasecki, are strong, intelligent women, aware of their own capabilities. They undertake to fight for their independence, while acting to the benefit of society. The subject of the novel fits into the important discussions about the role and place of women in the society at the threshold of the 20th century.

Key words: Aniela Korngut, emancipation of women, modernity, social stereotypes

 



Ihor Curkan, Мариністична тематика у поетичній візії Олександра Олеся та эвропейських символістів

Tematyka marynistyczna w twórczości Ołeksandra Ołesia i europejskich symbolistów

Streszczenie:

Artykuł analizuje wpływ europejskich symbolistów na kształtowanie artystyczno-estetycznej wizji Ołeksandra Ołesia. Uwaga badacza koncentruje się na symbolice morza w obrazach poetyckich ukraińskiego liryka i symbolistów europejskich oraz strukturalno-semantycznej roli w ich przekształcaniu.

Słowa-klucze: symbol, symbolika, istnienie, światopogląd, dekadencja

 

Marine Themes in the Works of Ołeksandr Ołeś and European Symbolists

Summary:

The article investigates the influence of the European symbolists on the formation of the artistically-aesthetic conception of A. Oles. The attention is concentrated to the symbolic of the sea in the poetic systems of the Ukrainian lyric and the European symbolists and its structuralsemantic role in their disposition.

Key words: symbol, symbolism, the existence, the world outlook, the decadence.

 

Анотація:

У статті досліджується вплив європейських символістів на формування художньо-естетичної концепції Олександра Олеся. Увагу зосереджено на символіці моря в поетичних системах українського лірика та європейських символістів, з’ясуванні його структурно-семантичної ролі у світовідчутті митців. Ключові слова: декаданс, мариністика, поезія Олександра Олеся, символізм, світогляд

 



IV Recenzje naukowe



Robert Suski, Na tropie współczesnych fantazmatów: „Wielka Lechia” Romana Żuchowicza

[rec. Roman Żuchowicz, Wielka Lechia. Źródła i przyczyny popularności teorii pseudonaukowej okiem historyka, Wydawnictwo Naukowe Sub Lupa, Warszawa 2018, 271 ss.]

Streszczenie:

Artykuł stanowi krytyczne omówienie książki Romana Żuchowicza pt. Wielka Lechia. Źródła i przyczyny popularności teorii pseudonaukowej okiem historyka. Recenzowana monografia porusza fenomen popularności na czytelniczym rynku książek przetwarzających i rozpowszechniających fałszywe (tzn. oparte na niepełnych, zmyślonych lub błędnie odczytanych źródłach) informacje na temat teorii tzw. Wielkiej Lechii. Książka w przystępny sposób prezentuje skomplikowane terminy i zagadnienia historyczne, co stanowi największy jej walor.

Słowa-klucze: turbolechici, konfabulacja, pseudonauka, Janusz Bieszk

 

Exposing Contemporary Fantasies: Roman Żukowski’s „The Great Lechia”

Summary:

The article considers Roman Żuchowicz’s The Great Lechia, and particularly possible reasons for the popularity of pseudoscientific theories. The monograph study under consideration analyses various books that generate and spread false information (i.e. one based on incomplete, fake or misread sources) concerning the theory of so-called Great Lechia. The greatest asset of the reviewed publication is the way it clarifies sophisticated terms and historical problems.

Key words: turbolechici, confabulation, pseudoscience, Janusz Bieszk

 



Magdalena Gąsowska, Wojna trzydziestoletnia – nowe spojrzenie

[rec. Peter H. Wilson, Wojna trzydziestoletnia 1618–1648. Tragedia Europy, Oświęcim 2017, ss. 847. ISBN 978-83-65855-16-9]

Streszczenie:

Artykuł recenzuje polski przekład książki H.P. Wilsona pt. Wojna trzydziestoletnia 1618–1648. Tragedia Europy (Oświęcim 2017). Recenzentka zwraca uwagę przede wszystkim na monumentalność monografii, jej obszerną podstawę źródłową oraz rozmiar (ponad 800 stron). Wśród licznych walorów, które wymienia, znajduje się imponujące spektrum problemów i zagadnień, które Wilson poddaje wszechstronnej refleksji. Do minusów zalicza recenzentka m.in. brak końcowej bibliografii, która zbierałaby całość wykorzystanej literatury, jak również brak szczegółowych opisów wojsk czy potyczek militarnych.

Słowa-klucze: wojna trzydziestoletnia, Gustaw Adolf, śmierć, Richelieu, nowożytność

 

The Thirty Years’ War. A New Perspective

Summary:

It is a review of the Polish translation of Peter H. Wilson’s The Thirty Years’ War: Europe’s Tragedy. The reviewer underlines the scope of the research and the size of the volume (over 800 pages). One of the greatest assets of the monograph is its multidimensional perspective on the whole spectrum of issues related to the subject matter. There are at least two weak points of Wilson’s work, however: the absence of bibliography and lack of detailed descriptions of battles and skirmishes.

Key words: Thirty Years’ War, Gustavus Adolphus, death, Richelieu, modernity