Bibliotekarz Podlaski nr 38 / 2018


11

BIBLIOTEKA

W

PRZESTRZENI KULTURY

 

Abstracts (in English) and full text (PDF)

open access journal



I Biblioteka



Łukasz Zabielski, Lokalna biblioteka w cyfrowych kleszczach (z perspektywy Książnicy Podlaskiej)

Artykuł omawia zjawisko płynnej nowoczesności oraz przyspieszonego rozwoju cyfryzacji świata w kontekście funkcjonowania lokalnych bibliotek. Autor jako zwolennik i entuzjasta ułatwiania dostępu do digitalizowanej treści z całego świata pyta o wszystkie konsekwencje wprowadzanych zmian, również te mniej optymistyczne. Wśród zagrożeń, jakie poddaje refleksji, jest spadek zainteresowania bibliotek kwestią jakości procesu lektury, jakości korzystania z książki. Odwołując się do pojęcia „miejsc pamięci”, zdefiniowanego przez Pierre’a Norę, badacz zastanawia się, czy udoskonalenie kanałów kontaktu czytelnika z treścią z pominięciem (unieważnieniem) roli, jaką odgrywa otoczenie i kontekst owego kontaktu, nie wywoła negatywnych skutków. Artykuł ma charakter eseistyczny, jego celem jest wyartykułowanie wybranych kwestii dotyczących funkcjonowania regionalnej biblioteki, wartych poddania gruntownej analizie i refleksji.

Słowa-klucze: biblioteka, miejsce pamięci, cyfryzacja, digitalizacja

 

 

A local library in the jaws of digital technology (from the perspective of Podlachian Library)

Summary:

The article describes the phenomenon of fluid modernity and an increased speed of digitalisation of the world in the context of local libraries and their operations. The author, being a supporter and enthusiast of facilitating access to digitalised contents from the whole world asks about the consequences of the changes introduced, including those less optimistic ones. Among dangers he reflects on is the drop in the library’s interest in the quality of the process of reading, the quality of using a book. Referring to the Pierre Nora’s term of “places of memory”, the scholar wonders whether perfecting the channels connecting the reader with the content that omit (invalidate) the role of the surroundings and the context of this contact, will not have negative consequences. The article is essayistic in nature, its goal is to articulate selected issue concerning the operation of a regional library, worthy of thorough analysis and reflections.

Key words: library, place of memory, digitalisation

 



Robert Suski, Aurelian i Biblioteka Aleksandryjska. Dzieje pewnego nieporozumienia

 

Nasza wiedza o zniszczeniu Biblioteki Aleksandryjskiej jest niepełna. Bardzo często jej koniec przypisuje się na panowanie Aureliana i toczone wtedy walki w Egipcie. Rzeczywiście w późnym antyku nastąpiło przesunięcie centrum Aleksandrii ze wschodnich nadmorskich dzielnic na zachód. Niemniej świadectwo Ammianusa Marcellinusa, na którym opiera się ta hipoteza, jest dosyć wątpliwe, znajomość topografii i historii Aleksandrii u tego autora pozostawia wiele do życzenia. Nie sposób jednoznacznie wskazać, podczas których wewnętrznych walk w III-IV wieku uległa zniszczeniu Biblioteka Aleksandryjska oraz czy było to efektem działań człowieka, czy żywiołów.

 

Słowa-klucze: Biblioteka Aleksandryjska, Aurelian, kryzys III wieku, Aleksandria, Ammianus Marcellinus

 

 

Aurelian and the Library of Alexandria. A History of a certain misunderstanding

 

Summary:

Our knowledge about the destruction of the Library of Alexandria is incomplete. It often gets attributed to the reign of Aurelian and conflicts that took place in Egypt at the time. It is a fact that the centre of Alexandria had been moved west from its eastern seaside districts. However, the testimony of Ammianus Marcellinus – on which the entire current hypothesis is based – seem to be rather questionable as this author’s knowledge about topography and history of Alexandria leaves much to be desired. There is no way to specify during exactly which of the internal struggles in the 3rd and 4th century was the Library of Alexandria destroyed, and whether the forces behind it were of human or natural origin.

 

Key words: Library of Alexandria, Aurelian, 3rd century crisis, Alexandria, Ammianus Marcellinus



 

Iwona Kulesza-Woroniecka, Uwagi o bibliotekach magnackich na Podlasiu w XVIII wieku

 

Tematem badań jest próba ukazania rozwoju prywatnych bibliotek magnackich na Podlasiu w osiemnastym wieku. W tekście ukazano cechy wspólne i różnice związane z powstaniem bibliotek w podlaskich siedzibach magnackich. Analizie poddano między innymi wielkość i zawartość omawianych księgozbiorów, jak również strukturę wewnętrzną bibliotek i ich organizację. Podjęto również próbę oceny zawartości księgozbiorów zarówno pod względem struktury językowej jak i tematycznej gromadzonych zbiorów. Dokonana analiza pozwoliła wskazać na pewne wspólne, jak i odrębne cechy gromadzonych zbiorów. Jak wynika z ustaleń w podlaskich bibliotekach magnackich dominowały prace francuskojęzyczne, co może świadczyć o silnym wpływie kultury francuskiej na gusta czytelnicze podlaskiej elity. Merytoryczna zawartość zbiorów stanowi wypadkową z jednej strony popularnego wówczas kanonu lektur z drugiej zaś jest wyrazem zainteresowań intelektualnych twórców i właścicieli bibliotek. Księgozbiory magnackie, co warto podkreślić, po części pełniły również funkcje bibliotek publicznych ponieważ ze zbiorów często korzystali mieszkańcy dworów, mieszczanie i okoliczna

szlachta.

Słowa-klucze: biblioteka, księgozbiór, magnateria, Podlasie, książka, kultura Francuska

 

Remarks about magnate libraries in Podlasie in the 18th century

 

Summary:

 

The subject of the study is the attempt to portray the development of magnates’ private libraries in Podlasie in eighteen century. The texts includes the common features and differences between the ways libraries have been established in Podlachian magnate residences. Among factors analysed, there were the size and the content of said collections, internal structure of libraries and their organisation. An attempt has been also made to evaluate the contents of these collections, both in terms of linguistic structures and subjects of the books gathered. An analysis allowed to indicate certain common and distinct features. In accordance to the findings, works in French dominated subject libraries, what indicates a strong influence of French culture over the literary tastes of the Podlachian elites. In terms of subjects, these collections were a composition of readings popular and recognised at the time, and books clearly indicating intellectual interests of the founders and owners of these libraries. It is worth noting that the Magnates’ book collections did in part serve as public libraries, as they were often used by residence dwellers, townsfolk and the local gentry.

Key words: library, book collection, magnates, Podlasie, book, French culture

 



 

Michał Siedlecki, Motyw „bibliotheca mundi” w powieściach Jana Kamińskiego

 

Michał Siedlecki dokonuje w swoim artykule egzegezy utworów prozatorskich autora Metafizyki prowincji w kontekście literackiego motywu bibliotheca mundi. Wątek ten stanowi jedną z głównych – obok akcentów metafizycznych – dominant fabularno-semantycznych w tekstach Kamińskiego. Jest on bardzo reprezentatywny dla całej jego twórczości. Powieści dwukrotnego laureata Nagrody Literackiej im. Wiesława Kazaneckiego za rok 2011 i 2013 warto po prostu traktować jako jedno, wysublimowane pod względem literacko-estetyczno-artystycznym, dzieło prozaika, jego swoiste opus magnum, w którym magiczne uniwersum utworów autora Fugi stanowi świat utkany z labiryntów wielu ksiąg. Ich nieustanne badawcze odkrywanie może więc oznaczać dla nas wielką oraz pełną literackiej pasji intelektualną przygodę.

Słowa-klucze: Jan Kamiński, bibliotheca mundi, opus magnum, Nagroda Literacka im. Wiesława Kazaneckiego

 

„Bibliotheca mundi” motif in novels of Jan Kamiński

 

Summary:

Michał Siedlecki carries out an exegesis of prose works of the author of Metaphysics of the Province in the context of bibliotheca mundi literary motif. This trope is one of the main – besides the metaphysical underscores – dominating narratives and semantic themes in Kaminski’s writings. It is the most representative for all his works. Novels of this twice laureate of Wiesław Kazanecki Literary Award in years 2011 and 2013 should actually just be treated as a single work, refined in terms of literacy, aesthetics and artistic values, a kind of an opus magnum, in which the magical universe of the works of the author of Fuga is a world woven from a labyrinth on numerous tomes. An ongoing study and discovery can be an intellectual adventure, both great and full of passion for literature.

 

Key words: Jan Kamiński, bibliotheca mundi motif, opus magnum, Wiesław Kazanecki Literary Award

 



 

Marcin Mironowicz, Biblioteki bractw prawosławnych w XVI–XVIII wieku

 

Artykuł omawia biblioteki funkcjonujące przy prawosławnych monasterach brackich w XVII-XVIII wieku. Z uwagi na zachowane skąpe rejestry książek w pracy został omówiony głównie stan ilościowy i przedmiotowy księgozbiorów brackich.

Słowa-klucze: biblioteki, prawosławie, monastery, bractwa cerkiewne

 

 

Libraries of orthodox brotherhoods from 16th to 18th century

Summary:

The article discusses libraries operating at monasteries of orthodox brotherhoods from 15th to 18th century. Due to sparse book registers, the work mainly discusses the quantities and titles in brotherhood libraries.

Key words: libraries, Orthodox Church, monasteries, Orthodox brotherhoods

 



 

II Książka

 



 

Antoni Mironowicz, Starodruki w bibliotece monasteru supraskiego w połowie XVI wieku

 

 

W połowie XVI wieku monaster supraski posiadał co najmniej 209 ksiąg rękopiśmiennych i drukowanych w języku cerkiewnosłowiańskim, starobiałoruskim, łacińskim i greckim. W porównaniu do innych ośrodków klasztornych biblioteka Ławry Supraskiej imponowała różnorodnością manuskryptów, ich liczbą oraz unikatowością. Wśród wielu ksiąg rękopiśmiennych w bibliotece supraskiej w połowie XVI stulecia znajdowało się pięć ksiąg drukowanych. Były to wydania

Franciszka Skoryny Книги Царств z Biblii praskiej z 1518 roku, Pięcioksiąg praski Бытие, Исход, Левит, Числа i Второзаконие z 1519 r., dwie księgi wileńskie „Малая падарожная кніжка” z 1522 roku oraz Апостол wileński z 1525 r.

 

Słowa-klucze: książka drukowana, biblioteka supraska, druki cyrylickie

 

 

Old prints in the library of the Supraśl monastery in the middle of the 16th century

 

Summary:

In the middle of the 16th century, the Supraśl monastery had at least 209 handwritten and old print books in Church Slavonic, Old Belarusian, Latin, and Greek languages. In comparison to other monastery centres, the library of the Supraśl lavra impressed with a variety, number, and uniqueness of manuscripts. Among many handwritten books in the library, there were 5 printed in the 16th century. These were the issues of Franiszek Skoryna’s Книги Царств from Prague Bible from the year 1508, a Prague Pentateuch: Бытие, Исход, Левит, Числа i Второзаконие from the year 1519, two Малая падарожная кніжка books of Vilnius and Vilnius Апостол from 1525.

 

Key words: printed book, Supraśl library, Cyrillic prints

 



 

 

Paweł Wojciechowski, Ilustracja i słowo. Bilderbok – szwedzka książka obrazkowa przełomu XIX i XX w.

 

Tekst ukazuje ogromne znaczenie dziecięcej książki obrazkowej w historii literatury i w sztuce edytorskiej na przestrzeni wieków. Wektor badawczy skierowany został ku szwedzkiej książce obrazkowej przełomu XIX i XX wieku. Na przykładzie znamienitych artystów tego typu twórczości (Ottilia Adelborg, Elsa Beskow) pokazano doskonałość warsztatu ilustratorskiego, oryginalność i osobność treści oraz niezwykłe połączenie słowa i obrazka. Dopełnieniem wartościowej szwedzkiej książki obrazkowej jest kontekst filozoficzny – filozofia wychowania znamienitej szwedzkiej pisarki, nauczycielki, humanistki – sawantki przełomu XIX i XX stulecia – Ellen Key. W tym polu zestawiono konwergencję zdobyczy inżynierii papieru, materii treściowej i semantycznej książek obrazkowych z prymarnymi kategoriami, z uniwersaliami filozofii Key.

 

Słowa-klucze: książka obrazkowa, Otylia Adelborg, Elsa Beskow, Ellen Key, szwedzka książka obrazkowaz/ bilderbok

 

An illustration and a word. Bilderbok – a Swedish picture book from the turn of the 20th century

 

Summary:

The text reveals the immense significance of the children’s picture book in the history of literature and editorial art over centuries. The vector of the study has been aimed at the Swedish picture book from the turn of the 20th century. Example of esteemed artists contributing to such works (Ottilia Adelborg, Elsa Beskow) indicate the excellence of the skill in making illustrations, originality and distinctiveness of the texts, and the amazing combinations of words and pictures. A philosophical context supplements the valuable Swedish book, namely the philosophy of upbringing of the renowned Swedish writer, teacher, humanist – savant of the turn of the 20th century – Ellen Key. On this example the author has presented how the inventions of paper engineering, content and semantic matter of the picture books converge with primary categories and universals of Key’s philosophy.

 

Key words: picture book, Ottilia Adelborg, Elsa Beskow, Ellen Key, Swedish picture book / bilderbok

 



Anna Podlecka, Pisma polityczne Jana Dymitra Solikowskiego w „Bibliografii” Stanisława Estreichera

 

Solikowski to postać bez wątpienia interesująca, choć w dzisiejszej historiografii nieco zapomniana. W artykule dokonuję analizy jego pism o charakterze politycznym. Przy czym podstawę moich badań stanowi Bibliografia Polska – zwłaszcza tom XXIX, opracowany przez Stanisława Estreichera. Omawiając poszczególne utwory, a także ich kolejne wydania, zastanawiam się, co w życiu publicznym najbardziej interesowało Solikowskiego. Czy jego publicystyka cieszyła się popularnością oraz w jakim stopniu wpływała na opinię publiczną? Jednocześnie staram się przybliżyć pracę Estreichera, który w niebywale dokładny i interesujący sposób zebrał informacje odnośnie twórczości arcybiskupa.

 

Słowa-klucze: Bibliografia Estreichera, Solikowski, XVI wiek, Stanisław Estreicher

 

Political writings of Jan Dymitr Solikowski in Stanisława Estreicher’s Bibliography

 

Summary:

 

Solikowski is definitely an interesting person, although a bit forgotten in modern historiography. The article analyses his political writing, with Polish Bibliography being the basis for my study – especially the tome XXIX, made by Stanisław Estreicher. While discussing the individual works and their subsequent issues I wonder what was the most interesting in the public sphere for Solikowski? Was his journalism popular and how did it impact opinions of the general public? Simultaneously, I’m trying to outline the work of Estreicher, who gathered the information about the writings of the archbishop in a manner that is both detailed and interesting.

 

Key words: Polish bibliography, Estreicher, Solikowski, political journalism

 



 

 

Magdalena Gąsowska, Poradniki religijne oraz traktaty teologiczne w wybranych bibliotekach parafialnych Diecezji Wileńskiej na podstawie wizytacji dekanalnej biskupa Ignacego Jakuba Massalskiego z lat 1782–1784

Diecezja Wileńska od swojego założenia aż do roku 1783 przetrwała w niemal niezmienionych granicach, była pod względem terytorialnym największa w Europie. Liczyła 226000 km kwadratowych, a więc prawie 8 razy więcej niż średnia dla pozostałych diecezji Rzeczypospolitej. 9 lutego 1782 roku biskup wileński Ignacy Jakub Massalski wydał decyzję przeprowadzenia gruntownego spisu wszystkich dekanatów należących do jego diecezji. Wizytacje dały raport o kondycji plebanii, kościołów, poddanych, budynków należących do parafii, szpitali, szkół oraz bibliotek parafialnych. Akta dotyczące wizytacji kościołów zostały stworzone na przestrzeni lat 1782–1784. Niniejszy artykuł prezentuje zasób bibliotek wybranych parafii Diecezji Wileńskiej. Analizowane publikacje, bardziej lub mniej znane, podzielone zostały na dwie kategorie tematyczne: poradniki religijne i traktaty teologiczne. Zawartość treściowa księgozbiorów ma nieocenioną wartość w badaniu światopoglądu i wykształcenia duchowieństwa pracującego w danej parafii.

 

Słowa-klucze: diecezja wileńska, traktat teologiczny, poradnik religijny, Ignacy Jakub Massalski, wizytacja

 

Religious guides and theological tractates in selected parish libraries of the Diocese of Vilnius on the basis of the deanery visit of the bishop Ignacy Jakub Massalski from years 1782–1784

 

Abstract:

From its founding to the year 1783, the borders of the Diocese of Vilnius had been virtually untouched and it was the diocese with the largest territory in Europe. It’s size had been 226000 square kilometres, almost 8 times the average for a parish in the First Polish Republic. On the 9th of February 1782, the bishop of Vilnius Ignacy Jakub Massalski ordered a thorough inventory of all deaneries in his diocese. Visitations allowed for making reports on condition of the manses, churches, buildings belonging to the parish, hospitals, schools and parish libraries. Records concerning church inspections had been drafted from 1782 to 1784. This article presents the library inventory of selected parishes of the Diocese of Vilnius. Analysed publications, more or less known, have been divided into thematic categories: religious guides and theological tractates. Contents of these collections are invaluable in studying worldview and education of clergy working in a given parish.

 

Key words: Diocese of Vilnius, theological tractate, religious guide, Ignacy Jakub Massalski, visit

 



III Pomiędzy bibliotekarzem a czytelnikiem



 

 

Aleksandra Porada, Gabriel Naudé (1600–1653): bibliotekarz, bibliograf, myśliciel

 

 

Artykuł traktuje o życiu i karierze Gabriela Naudé (1600–1653), który pracował jako bibliotekarz dla Henri’ego II de Mesmes, kardynałów Guido di Bagniego, Richelieu i Mazariniego. Dla tego ostatniego Naudé stworzył od podstaw wielki księgozbiór, który stał się podstawą obecnej biblioteki Institute de France. Artykuł przedstawia także wizję doskonałej biblioteki, którą zawarł Naudé w wydanym w 1627 r. dziele pt. Advis pour dresser une bibliothèque i którą zrealizował na zlecenie kardynała Mazzariniego w latach czterdziestych XVII w. Dzieło to, będące pierwszym praktycznym poradnikiem dla osób pragnących założyć bibliotekę, ma obecnie status niekwestionowanego klasyka.

 

Słowa-klucze: Gabriel Naudé; bibliotekoznawstwo; wczesna nowożytność; Francja

 

Gabriel Naudé (1600–1653): librarian, bibliographer, thinker

 

Summary:

The article concerns the life and career of Gabriel Naudé (1600–1653), who worked as a librarian for the Henri II de Mesmes, cardinals Guido di Bagni, Richelieu and Mazarini. For the latter Naudé had created a great library from scratch, one that became the foundation of the current library of Institute de France. The article also presents the vision of a perfect library Naudé put down in 1627, in his work titled Advis pour dresser une bibliothèque, which he implemented for Mazzarini in the 40s of the 17th century. Said work, a first practical guide to establishing a library, is currently an undisputable classic.

 

Słowa-klucze: Gabriel Naudé; Library science; early modern period; France

 



 

Anna Nosek, Bibliotekarze-literaci Białostocczyzny. Elżbieta Janikowska i jej twórczość dla dzieci

 

 

Artykuł przybliża postać Elżbiety Janikowskiej – białostockiej bibliotekarki, animatorki czytelnictwa dziecięcego oraz pisarki dla dzieci. Przedstawia zarys biografii autorki, a następnie podejmuje wybrane zagadnienia w jej powieściach i baśniach, takie jak: terapeutyczne składniki baśni; motyw odmieńca; wartości i wzory osobowe; motyw poświęcenia oraz śmierci dziecka. W tekście zwraca się przy tym uwagę na biblioterapeutyczny charakter pisarstwa Elżbiety Janikowskiej dla dzieci.

 

Słowa-klucze: Białostoccy bibliotekarze, Elżbieta Janikowska, promocja czytelnictwa, literatura dla dzieci, biblioterapia, bajki

 

Librarian writers of Białystok region. Elżbieta Janikowska and her children’s literature

 

Summary:

 

The article focuses on Elżbieta Janikowska – a Białystok librarian, promoter of reading among children and a children’s writer. It presents a brief biography of the author and then discusses selected issues from her novels and fairy tales, such as: therapeutic components of fairy tales; misfit motif; personal values and role models, the motif of sacrifice and death of a child. The text describes the bibliotherapeutical character of Elżbieta Janikowska’s children’s literature.

 

Key words: librarians from Białystok region, Elżbieta Janikowska, reading promotion, children’s literature, bibliotherapy, fairy tale

 

 



 

Marta Białobrzeska, Wychować czytelnika… O kreatywnym podejściu do nauczania języka polskiego i pracy biblioteki szkolnej

 

W wystąpieniu podjęty został problem kształcenia kompetencji czytelniczych młodzieży na drodze współpracy nauczycieli-polonistów i pracowników biblioteki szkolnej. Rozważania autorki koncentrują się na badaniach, którym poddani zostali uczniowie I Społecznego Liceum Ogólnokształcącego i Społecznego Gimnazjum nr 8 w Białymstoku. Wyniki obserwacji pozwoliły sformułować listy lektur, które stały się podstawą czytelniczego projektu: Lektury dodatkowe. W artykule zaprezentowane zostały cele i założenia tego projektu, a także innych działań, podejmowanych we współpracy z biblioteką szkolną, podczas lekcji języka polskiego i poza nimi (np. akcje czytelnicze: Dzień Wieszcza, Skrzydlate Słowa; uroczystości, spotkania z pisarzami, spotkania Dyskusyjnego Klubu Książki i Dyskusyjnego Klubu Filmowego (Filmowe Adaptacje Dzieł Literackich) i inne), służących: 1) rozbudzaniu pasji czytelniczych; 2) wdrażaniu uczniów do uczestnictwa w kulturze; 3) solidnemu przygotowaniu uczniów do egzaminu maturalnego na poziomie podstawowym i rozszerzonym. Wymienione działania dotyczą nie tylko książek omawianych w szkole. Służą także zaszczepieniu w uczniach zainteresowania literaturą współczesną oraz kształtowaniu postawy aktywnego i świadomego odbiorcy tekstów kultury.

Słowa-klucze: lektury szkolne, promocja czytelnictwa, liceum

 

To raise a reader… On a creative approach to teaching Polish and running a school library

 

Summary:

 

This presentation tackled the issue of shaping reading competence among youth through cooperation of Polish teachers and employees of the school libraries. Author’s reflections concentrate on studies made on the students of I Społeczne Liceum Ogólnokształcące i Społeczne Gimnazjum nr 8 (Community Secondary School of General Education and Community Middle School no. 8) in Białystok. Results of those observations allowed for formulating a list of publications that were the basis of the Extra-curricular reading books project. The article presents grounds and goals of this project and many other activities carried out jointly with the school library, at and outside of Polish classes (eg. A Day of The National Poet, Winged Words, celebrations, meetings with writers, meetings of the Book Discussion Club and Film Discussion Club (Book-to-Film Adaptations) and others). Their goals were : 1) to instil a love for reading; 2) to accustom students to participating in culture; 3) to solidly prepare students for basic and advance levels of their matriculation exam. These activities does not concern only books that are compulsory to read at school. Their purpose is also to raise their interest in modern literature and shape an attitude of an active and conscious readers of literary texts.

 

Key words: school reading books, promotion of reading, secondary school

 



 

Zbigniew Chodkowski, Technologie informacyjno-komunikacyjne w pracy dydaktycznej…

 

 

Artykuł dotyczy polskich nauczycieli – bibliotekarzy, którzy prowadzą zajęcia biblioteczne, wykorzystując technologie informacyjno-komunikacyjne w pracy dydaktycznej. Autor skupia się na kilku elementach w zakresie metod i form nauczania, korzystania z elektronicznych urządzeń i narzędzi, a także możliwości ulepszenia swoich umiejętności w obszarze technologii. Eksploracja składa się z badania diagnostycznego nauczycieli bibliotekarzy w postaci kwestionariusza opracowanego przez Liderów Projektu z Uniwersytetu Masaryka. Głównym problemem badawczym jest sposób i zakres wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych w pracy dydaktycznej polskich nauczycieli bibliotekarzy.

 

Słowa-klucze: dzieci, nauczyciel, bibliotekarz, edukacja, biblioteka, czytelnictwo, technologie informacyjno-komunikacyjne

 

Information and communication technology in educational work of Polish teachers-librarians

 

Summary:

The article focuses on Polish teacher-librarians, who carry out library classes using information and communication technology in their didactic work. The author focuses on a few items from the scope of their methods and forms of teaching, using electronic equipment and tools, as well as possibilities for improving one’s abilities in the sphere of technology. This exploration consist in a diagnostic study of teacherlibrarians in form of a questionnaire drawn up by the Project Leaders from the Masaryk University. The main focus is the manner and the scope in which information and communication technology is used in didactic work of Polish teacher-librarians.

 

Key words: children, teacher, librarian, education, library, reading, information and communication technology

 



 

IV Ujęcia interdyscyplinarne i komparatystyczne



Яніна Яковенко, «Вернигора» Францішека Равіти-Гавронського – ключ до гармонії українсько-польських відносин

 

У статті проаналізовано образ пророка Вернигори у творчості польського письменника ХІХ століття Францішека Равіти-Гавронського, простежено етапи становлення візії віщуна та його інтертекстуальний зв’язок між образами Вернигори у творах письменника. Здійснено детальний аналіз праць Гавронського на тему українсько-польських відносин та питання створення у цьому контексті Вернигори.

 

Ключові слова: Вернигора, романтизм, українсько-польські відносини, інтертекст, пограниччя.

 

Janina Jakowenko. „Wernyhora” Franciszka Rawity-Gawrońskiego jako klucz do harmonii związków polsko-ukraińskich.

 

Streszczenie:

W artykule dokona się analiza obrazu profety Wernyhory w twórczości polskiego pisarza XIX wieku Franciszka Rawity-Gawrońskiego, zostały ustalone etapy kształtowania wizji profety oraz jego intertekstualny związek między obrazami Wernyhory w utworach pisarza. Zostało przeprowadzono szczegółową analizę utworów Gawrońskiego na temat związków ukraińsko-polskich a pytania tworzenia w tym kontekście Wernyhory.

 

Słowa-klucze: Wernyhora, romantyzm, związki polsko-ukraińskie, intertekstualność, Pogranicze

 

Yanina Yakovenko. “Wernyhora” by Franciszek Rawita-Gawroński as a key to harmony of Ukrainian-Polish relations.

 

Summary:

The article analyzes the image of the prophet Wernyhora in the works of the nineteenth-century Polish writer Franciszek Rawita-Gawroński. The article follows the stages of development of the prophet`s vision and its intertextual connection to the images of Vernyhora in the texts by author. A detailed analysis of the works by Gawroński on the topic of Ukrainian-Polish relations was carried out and the question of the creation of “Wernyhora” in this context was carried out too.

 

Key words: Wernyhora, romanticism, Ukrainian-Polish relations, intertextuality, pogranicze.

 



 

 

Joel J. Janicki, Edward Lubomirski’s heroic meditations: Background and introduction

 

The author has undertaken the difficult task of reconstruction, analysis and interpretation of Graves on the death of Tadeusz Kosciuszko (1821), which was given the subtitle Knightly Prides. It is one of the lesser known works of Edward Lubomirski, a Polish aristocrat, dyplomat and poet, who lived between 1796- and 1823. As an editor, and translator of Klingemann’s Faust Lubomirski is considered to be one of the most important precursors of Polish Romanticism.

 

Key words: Lubomirski Pre-Romanticism, 19th-century literaturę

 

Edwarda Lubomirskiego dumy rycerskie. Tło i wprowadzenie

 

Streszczenie:

Autor podjął się trudnego zadania rekonstrukcji, analizy i interpretacji Grobów w dniu śmierci Tadeusza Kościuszki (1821), którym nadano podtytuł dumy rycerskie. Jest to jedno z mniej znanych dzieł Edwarda Lubomirskiego, polskiego arystokraty, dyplomaty i poety, żyjącego w latach 1796–1823. Jako redaktor, edytor i tłumacz Fausta Klingemanna uchodzi Lubomirski za jednego z najważniejszych prekursorów polskiej epoki romantyzmu.

 

Słowa-klucze: Lubomirski, preromantyzm, literatura XIX wieku

 



 

Inna Zarovna, Образ музыки в публицистике Генриха Нейгауза

 

Wizerunek muzyki w politycznych publikacjach Heinricha Neuhausa

 

Streszczenie:

Artykuł jest poświęcony politycznym publikacjom słynnego krytyka muzycznego, Heinricha Neuhausa. Wizerunek muzyki został poddany analizie w jego książce Autobiographical Notes. Selected Articles. Letters to Parents, w której wizerunek muzyki zostaje odtworzony w szczególny sposób. Sformułowany wniosek jest taki, że w przekazie dziennikarskim autor skupia się na emocjonalnym, a nie racjonalnym,

odbiorze czytelnika. W swojej pracy dziennikarskiej Heinrich Neuhaus wykorzystuje prawa sztuki, a w szczególności muzyki, celem wywołania percepcji, emocji, uczuć w odbiorcy, co jest głównym zdaniem jego krytycznych prac.

Słowa-klucze: muzyka, krytyk, wizerunek, wykonanie, kompozytor.

 

 

Music image in the political writings of Heinrich Neuhaus

 

Abstract:

The article is devoted to the political writing of the famous music critic H. Neuhaus. The image of music is analysed in his book “Autobiographical notes. Selected articles. Letters to parents”, where the image

of music is recreated in a special way. The conclusion is drawn that the author directs journalistic communication into the emotional rather than rational direction of the reader’s perception. In his journalistic work, Heinrich Neuhaus uses the laws of art and in particular music to evoke perception, emotion, feelings in the communicator, it is the main task of his critical works.

 

Key words: music, critic, image, performance, composer.

 

Ключевые слова: музыка, критика, образ, исполнение, композитор

 



 

Katarzyna Klewinowska, Julia Kisielewska – ciche wspomnienie zapomnianego głosu

 

Artykuł przedstawia sylwetkę twórczą zapomnianej publicystki, nauczycielki, krytyczki literackiej Julii Kisielewskiej tworzącej na przełomie XIX i XX wieku. Przedstawione zostały najciekawsze fakty z życia i przypomniana twórczość, z podziałem na cztery kierunki: historyczny, pedagogiczny, feministyczny i krytykę literacką. Julia Kisielewska była promotorką Stanisława Wyspiańskiego i Elizy Orzeszkowej. Jako pierwsza pisała o Wyspiańskim na łamach największych czasopism naukowych. Była zafascynowana twórczością i postawą feministyczną Elizy Orzeszkowej. W związku z tym sama zaangażowała się w pracę na rzecz kobiet. Jest autorką ponad stu pięćdziesięciu publikacji w czasopismach naukowych, a także autorką podręczników do nauki historii w szkole średniej. Obecnie jest postacią zapomnianą pomimo ciekawej biografii i obfitej pracy.

 

Słowa-klucze: emancypacja kobiet, literatura XIX wieku, publicystyka kobieca, powieściopisarki polskie

 

Julia Kisielewska – a silent memory of a voice forgotten

 

Abstract:

The article presents an artistic profile of a forgotten publicist, teacher and literary critic from the late 19th and early 20th century – Julia Kisielewska. It contains the most interesting facts from her life and reminds about her works, dividing the latter into four categories: historical, pedagogical, feminist and literary criticism. Julia Kisielewska was a promoter of Stanisław Wyspiański and Eliza Orzeszkowa. She was the first to write about Wyspiański in most prominent scientific journals. Works and feminist attitude of Eliza Orzeszkowa fascinated her and encouraged to get involved in working to the benefit of

women. Julia Kisielewska is the author of over one hundred and fifty publications in scientific journals, and a textbook of Polish history. In modern times, she was forgotten despite her interesting biography and fruitful work.

 

Key words: emancipation of women, 19th century literature, women’s writing, Polish female novelists

 



 

Maja Rogala, O wspólnocie stołu w filmach „Siódma pieczęć” i „Tam gdzie rosną poziomki” Ingmara Bergmana

 

Artykuł omawia problemy przedstawione w filmach Tam gdzie rosną poziomki (1956) i Siódma pieczęć (1957) Ingmara Bergmana z perspektywy stołu, który staje się w nich przestrzenią wspólnoty, dającą szansę na przezwyciężenie śmierci i nawiązanie dialogu z drugim człowiekiem. Arkadius Block, bohater Siódmej pieczęci, przy nim odkrywa sens życia, zwraca się w stronę innych, dzieli się nie tylko posiłkiem, ale i ludzkim doświadczeniem końca. Natomiast bohater Tam gdzie rosną poziomki przywołuje pewne wyobrażenia z przeszłości o wspólnocie stołu, które pomagają mu zrozumieć prawdę o sobie, umożliwiają powrót do nawiązywania relacji z bliźnimi. Szwedzki reżyser ukazuje, że to ludzie wchodzący w jego przestrzeń nadają mu znaczenie, gdyż może stanowić pole porozumienia, ale także podziału. Podkreśla to znaczenie wspólnoty stołu, która jest wyrazem człowieczeństwa.

 

Słowa-klucze: wspólnota stołu, przestrzeń porozumienia, przestrzeń pamięci, doświadczanie końca

 

About community of the table in the films Wild Strawberries and the Seventh Seal Ingmar Bergman

 

Summary:

The article discusses the problems presented in the films Wild Strawberries (1956) and the Seventh Seal (1957) directed by Ingmar Bergman from the perspective of the table, which becomes a community space in them, giving a chance to overcome death and establishing a dialogue with another human being. Arkadius Block, the hero of the Seventh Seal with him, discovers the meaning of life, turns to others, shares not only the meal, but also the human experience of the end. In contrast, the hero of Wild Strawberries, evokes some ideas of the past about the community of the table, which help him to understand the truth about himself, enable him to return to establishing relationships with his fellow men. The Swedish director expresses that people entering his space give it meaning, because it can be a field of agreement, but also a division. This underlines the importance of the table community, which is the expression of humanity.

 

Key words: table community, space of agreement, space of memory, death

 



 

Izabela Szymańska, Pisma Łukasza Górnickiego w zbiorach Książnicy Podlaskiej

 

Książnica Podlaska wśród najcenniejszy swoich zasobów posiada kolekcję 141 starodruków. Na szczególną uwagę zasługują wydania dzieł Łukasza Górnickiego, związanego z Podlasiem patrona biblioteki. Łukasz Górnicki, wybitny humanista XVI wieku, wszechstronnie wykształcony pisarz i znawca języka polskiego, jako pierwszy w polskiej literaturze sformułował wzorzec osobowy Polaka. Książnica Podlaska posiada kilkadziesiąt różnych dzieł Łukasza Górnickiego. Do najcenniejszych należą: cztery XVII i XVIII-wieczne starodruki, przechowywane w Dziale Zbiorów Specjalnych, osiem XIX-wiecznych wydań, cztery z początku XX wieku i okresu międzywojennego. Dodatkowo ciekawostką jest Dworzanin polski w języku litewskim wydany w Wilnie w 2009 roku. Na uwagę zasługują także wydawcy dzieł Górnickiego, jak Andrzej Piotrkowczyk, prowadzący drukarnię na wysokim poziomie technicznym. Na potrzeby niniejszego artykułu zostały zaprezentowane najstarsze ze zbiorów Książnicy Podlaskiej wydania dzieł Łukasza Górnickiego. Do artykułu dołączono aneks zawierający wszystkie pisma Łukasza Górnickiego ze zbiorów Książnicy Podlaskiej.

 

Słowa-klucze: Łukasz Górnicki, starodruki, Książnica Podlaska zbiory

 

Writings of Łukasz Górnicki in the literary resources of the Podlachian Library

 

Summary:

The article discusses the life, activities and works of Łukasz Górnicki, a humanist and a political thinker. Time covered up all the traces of him,, Library holds a collection of 141 old prints. Issues of Łukasz Gródnicki’s works, a man bonded with Podlasie and a patron to the Library, deserve the utmost attention. This distinguished 16th century humanist, a comprehensively educated writer and a connoisseur of Polish language, has been the first to formulate a role model of a Pole in Polish literature. Podlachian Library holds a few dozen various works of Łukasz Górnicki. The most precious are, among others: four old prints from the 17th and 18th century kept in the Special Resources Department, eight issues from the 19th century, four from the early twentieth century and four from the interwar period. An additional curiosity is a copy of Polish Courtier in Lithuanian issued in Vilnius in 2009. Publishers of Górnicki’s works also deserve attention, like Andrzej Piotrkowczyk, owner of a technically advanced printing works. For the needs of this article, the oldest of Library’s works of Łukasz Górnicki were presented. An annex to the article lists all Łukasz Górnicki’s works held by the Podlachian Library.

 

Key words: Łukasz Górnicki, old prints, Podlachian Library, resources

 



V Recenzje naukowe



 

Kazimierz Bogusz, Czy bycie nowoczesnym jest możliwe? [rec. Praktyka – utopia – metafora. Wynalazek w XIX wieku, red. J. Kubicka, M. Litwinowicz-Droździel, Warszawa 2016]

 

Artykuł stanowi krytyczne omówienie książki Praktyka – utopia – metafora. Wynalazek w XIX wieku [Warszawa 2016], zredagowanej przez J. Kubicką i M. Litwinowicz-Droździel. Punktem wyjścia są tutaj ogólne rozważania nad obserwowanym przez XIX-wiecznych uczonych napięciem wywoływanym zderzeniem nowoczesności z tradycją, racjonalizmu z irracjonalizmem. Napięcie owo ma bezpośrednie przełożenie na czasy współczesne, na XXI wiek. Książki takie, jak recenzowana, warte są uważnej lektury nie tylko przez specjalistów, ale wszystkich zainteresowanych zmianami, jakie zachodzą w obecnej cywilizacji. „Wynalazek” staje się słowem-kluczem pozwalającym zdefiniować rozumienie wielu zjawisk społeczno-kulturalnych, które obserwujemy w perspektywie „długiego trwania” od XIX wieku do współczesności.

 

Słowa-klucze: wynalazek, dziewiętnastowieczność, nowoczesność, Litwinowicz-Droździel, Kubicka

 

 

Is it possible to be modern?

 

Abstract:

The article consist in a critical overview of the book Practice – utopia – metaphor. An invention in the 19th century [Warsaw 2016], written by J. Kubicka and M. Litwinowicz-Droździel. Its starting point is general musings over the tensions between modernity and tradition, rationality with irrationality observed by the 19th century scholars. These tensions have a direct effect on modern times, on the 21st century. Books like this one are worth reading attentively, not only for specialists, but all those interested in changes the current civilisation is undergoing. “Invention” becomes the keyword allowing to understand a variety of social and cultural phenomena we observe in the perspective of the “long term” from 19th century to the modern times.

 

Key words: invention, 19th century, modern times, Litwinowicz-Droździel, Kubicka.

 



Ryszard Czarnopyś, Traumatyczne krajobrazy historii – Topografia pamięci Martina Pollacka

 

[rec. Martin Pollack, Topografia pamięci, przełożyła Karolina Niedenthal, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2017, ss. 238.]

 

Artykuł analizuje najnowszą publikację Martina Pollacka Topografia pamięci. Jest to książka, która porusza tematy obecne w innych dziełach pisarza. Autor analizuje przeszłość swojej rodziny, próbuje wyjaśnić przyczyny panującej w niej fascynacji nazizmem. Topografia pamięci jest również próbą zwrócenia uwagi na problem braku upamiętnienia ofiar wojny, terroru, prześladowań. Autor wiele uwagi poświęcił wspomnieniom o Galicji, współistnieniu wielu kultur i religii na tym obszarze.

 

Słowa-klucze: pamięć, trauma, Galicja, anszlus, nazizm

 

 Traumatic historical landscapes– Martin Pollack’s Topography of Remembrance

 

Abstract:

 

The article analyses the newest Martin Pollack’s book Topography of Remembrance. This book tackles issues present in other works of this writer. The author analyses the past of his family, try to discover the reasons for fascination with Nazism that exist in it. Topography of Remembrance is also an attempt to point out lack of remembrance for victims of war, terror, and persecutions. The author dedicated a large part of his work to Galicia, noting the coexistence of many cultures and religions in that region.

 

Key words: remembrance, trauma, Galicia, anschluss, nazism

 



Maciej Kaźmierkiewicz, Rozważania o sacrum

 

[rec. Sacrum sekularne. Ponowoczesna ekspresja duchowości?, pod red. D. Kalinowskiego, Słupsk 2017, s. 153]

 

Prezentowana recenzja podejmuje temat postsekularyzmu, historii tego pojęcia. Postsekularyzm jest zjawiskiem kulturowym, które wynika z przemian duchowości we współczesnym świecie. Przeżycia religijne równoważą doświadczenia duchowe wynikające z obcowaniem ze sztuką – zarówno wysoką (malarstwo, literatura), jak i popkulturą (np. mecze piłki nożnej). Postsekularyzm (proces kształtowania tego zjawiska) znajduje odniesienie także w literaturze. Autorzy recenzowanego tomu analizują twórczość polskich romantyków (rozumienie sacrum) oraz modernistów (sekularyzm) i twórców literatury współczesnej (postsekularyzm).

 

Słowa-klucze: sekularyzm, postsekularyzm, ekspresja, literatura, kultura

 

Musings about sacrum

 

Abstract:

The presented review tackles the subject of postsecularism, the history of the term. Postsecularism is a cultural phenomenon resulting from  the changes spirituality is undergoing in the modern world. Religious experiences are balanced by spiritual ones generated in contact with arts, both high (painting, literature), and pop-culture (e.g. football matches). Postsecularism (the shaping process of this phenomenon) can be also found in literature. Authors of the reviewed book analyse the creative works of Polish Romantic writers (their understanding of sacrum), modernists (secularism), and authors of modern literaturę (postsecularism).

 

Key words: secularism, postsecularism, expression, literature, culture

 



VI Sprawozdania

 



 

Izabela Lewandowska, „Marcin Luter i Reformacja w sztuce numizmatycznej i medalierstwie”. Sprawozdanie z wystawy, Drezno, Zamek królewski, sierpień 2017 r.

 

„Marcin Luter i Reformacja w sztuce numizmatycznej i medalierstwie”. Sprawozdanie z wystawy, Drezno, Zamek królewski, sierpień 2017 r.

 

 



 

Anna Janicka, Ogólnopolska Konferencja Naukowa „Podkarpacie literackie na przestrzeni wieków”, Rzeszów – Przemyśl 24-26 kwietnia 2018 roku. Sprawozdanie

All-Poland Academic Conference „Podkarpacie literackie na przestrzeni wieków”, Rzeszów – Przemyśl 24-26 kwietnia 2018 roku. Report

 



 

 

NOTY O AUTORACH