Bibliotekarz Podlaski nr 37 / 2017


KRÓL-DUCH

JULIUSZA SŁOWACKIEGO

Abstracts (in English) and full text (PDF)

open access journal



I. Król-Duch Słowackiego – style lektury



Renata Gadamska-Serafin, „Pamięć serca”. „Król-Duch” i kwestia Armenii

Przedmiotem badań jest ormiański temat wpleciony do Króla-Ducha, związany zarówno z biografią Juliusza Słowackiego, jak i głównym bohaterem jego eposu – Herem Armeńczykiem. Odkrycia współczesnych armenologów i iranologów w niezbity sposób potwierdzają ormiańską podstawę mitu o Erze, synu Armeniosa, cytowanego przez Platona w 10 księdze Państwa (Politeia) i poddanego artystycznej transformacji w dziele Słowackiego (w odróżnieniu od założeń polskich badaczy literatury, którzy uważali ormiańskość Hera za błąd francuskich tłumaczy Państwa). Źródło mitu leży w ormiańskiej opowieści o Arze Pięknym, nieco zmodyfikowanej pod wpływem perskiej (irańskiej) kultury i tradycji religijnej, w szczególności tradycji zaratusztrianizmu. Postać Era-Zaratustry przywołuje romantyczne koncepcje irańskiej etnogenezy Słowian w słowiańskim eposie Słowackiego. Kontekst „tezy irańskiej” pozwala na uznanie Króla-Ducha nie tylko za pomnik łacińskiej cywilizacji czy rezerwuar skandynawskiej mitologii, ale również za romantyczną bramę do Orientu odsłaniającą (dzięki Platonowi) zapomnianą, splataną sieć słowiańskiej, irańskiej i ormiańskiej prehistorii. Romantyczne „rozeznanie własnej natury” w dziele Słowackiego odbywa się poprzez eksplorację najgłębszych warstw zbiorowej pamięci Indoeuropejczyków (zwłaszcza Słowian) oraz (ewentualnie) poszukiwanie własnych, orientalnych korzeni. W tym sensie Król-Duch staje się zapisem romantycznej „pamięci serca”.

Słowa-klucze: Słowacki, „Król-Duch”, Armenia, ormiański, zaratusztrianizm, Zaratusztra, pamięć romantyczna, teza irańska

 

“Memory of the heart”. The Spirit-King and the issue of Armenia

The subject matter of the study is the Armenian theme woven into The Spirit-King, which is linked both to Juliusz Slowacki’s biography and the main hero of his epos – Hera Armenian. The findings of contemporary Armeniologists and Iraniologists irrefutably show the Armenian basis of the myth of Hera, the son of Armenios, quoted by Plato in his 10th book of The Republic (Politeia) and artistically transformed in Slowacki’s work (contrary to the assumptions by Polish literary scholars who considered Hera’s Armenianness to be a mistake made by the French translators of The Republic).The myth’s source lies in the Armenian story of Ara the Beautiful, slightly modified under the influence of Persian (Iranian) culture and religious tradition, particularly that of Zoroastrianism. The figure of Hera-Zarathustra evokes the Romantic concepts of the Iranian ethnogenesis of Slavs in Slowacki’s Slavonic epic. The context of the “Iranian thesis” allows us to regard The Spirit-King not only as a monument of Latin civilization or a reservoir of Scandinavian mythology, but also as a Romantic gate to the Orient, revealing (thanks to Plato) the forgotten tangled web of Slavonic, Iranian and Armenian prehistory. The Romantic “discernment of one’s nature” in Slowacki’s work happens through the exploration of the deepest layers of the collective memory of the Indo-Europeans (particularly Slavs) and (possibly) by searching one’s own oriental roots. In this sense, The Spirit-King becomes a record of a Romantic “memory of the heart”.

Key words: Slowacki, “Spirit-King”, Armenia, Armenian, Zarathustrianism, Zoroaster, Romantic memory, Iranian thesis

 



Małgorzata Burzka-Janik, „Zagadnienie zła u Słowackiego” Anny Dziembowskiej. Przyczynek do eksplikacji okrucieństwa w „Królu-Duchu”

 

Obsesja rozkładu ciała, niszczenia materii, życia przejawiającego się w obrazach gnicia, trupów, robactwa, brutalnych mordów i zbrodni, będących wynikiem istniejącego w świecie zła, należą do wyobraźni i stylistycznej ekspresji wielu utworów Słowackiego. Po transfiguracji poety owe okropności destrukcji materii nie znikają z jego utworów, przeciwnie, zostają jakby zwielokrotnione, spotęgowane. Pochód Królów-Duchów poprzez dzieje ukazany został jako bolesny, naznaczony cierpieniem. Stąd tyle tu okropności, brzydoty, śmierci – zła. Jak wyjaśnia jego istnienie w świecie Słowacki? Pisano o tym wielokrotnie, podejmując próbę eksplikacji systemu genezyjskiego poety, choć, jak się wydaje, nigdy nie dość wyczerpująco. Szczegółowo problematyką zła, zarówno w twórczości młodego Słowackiego, jak i tej napisanej po transfiguracji, zajęła się już na początku ubiegłego wieku nieznana filozof Anna Dziembowska. Jej zapomniana rozprawa pt. Zagadnienie zła u Słowackiego. Na tle historycznego zarysu problemu, opublikowana w 1929 roku w Poznaniu, jako przedruk z III tomu Prac Komisji Filozoficznej z roku 1927, stanowi cenny, jeśli nie konieczny przyczynek do próby eksplikacji okrucieństwa w Królu-Duchu. Także dlatego, że autorka czyni genezyjską naukę Słowackiego, zapisaną w jego mistycznych pismach, przedmiotem badań filozoficznych. Niniejszy szkic jest próbą prezentacji najważniejszych tez zawartych w tej rozprawie, na tle najnowszych ustaleń dotyczących estetyki późnej twórczości Słowackiego.

Słowa-klucze: Słowacki, mistyka, Dziembowska, teodycea, Król-Duch, okrucieństwo, zło: fizyczne, metafizyczne, moralne.

 

Anna Dziembowska’s The issue of evil in Słowacki. Contribution to the explanation of cruelty in The Spirit-King

The obsession with bodily decomposition, the destruction of matter, life manifested in the images of rotting, dead bodies, vermin, brutal murders and crimes, resulting from the existence in the world of evil, are within the imagination and stylistic expression of many of Słowacki’s works. After the transfiguration of the poet these horrors of the destruction of matter do not disappear from his works, on the contrary, they are multiplied, compounded. The procession of the SpiritsKings through history is shown here as painful, marked by suffering. Hence there are so many horrors here, ugliness, death – evil. How do we explain its existence in the world of Słowacki? It has been written about several times in an attempt to explicate the poet’s philosophy of Genesis, although it never seems quite complete. In detail, the issue of evil, both in the works of the young Słowacki, and those written after the transfiguration, was taken up at the beginning of the last century by unknown philosopher Anna Dziembowska. Her forgotten dissertation entitled The problem of evil in Słowacki. On the backdrop of the historical outline of the problem, published in 1929 in Poznań, as a reprint of Volume III of the Works of the Philosophical Commission of 1927, is a valuable, if not indispensable contribution to the attempt to explicate cruelty in The Spirit-King. Also because the author makes Słowacki’s philosophy of Genesis, as recorded in his mystical writings, the subject of philosophical study. This essay attempts to present the most important theses contained in this dissertation, against the background of recent findings concerning the aesthetics of Słowacki’s late works.

Key words: Słowacki, mysticism, Dziembowska, theodicy, the Spirit-King, cruelty, evil: physical, metaphysical, moral.

 



 

Elżbieta Flis-Czerniak, „Ja, duch wiekową boleścią posażny”. Bolesław Śmiały w poetyckiej kreacji Juliusza Słowackiego i Tadeusza Micińskiego

Brzemienny w skutki dla państwa polskiego konflikt króla Bolesława II Śmiałego z biskupem krakowskim Stanisławem Szczepanowskim był tematem inspirującym nie tylko średniowiecznych kronikarzy i nowożytnych historiografów, ale również twórców literatury, którzy rozpoznali w tych zamierzchłych zdarzeniach potężny materiał mitotwórczy. Jednym z nich był Juliusz Słowacki, który w ostatnim, niedokończonym rapsodzie Króla-Ducha ukazał główne postacie sporu sprzed wieków jako ogniwo dziejowych przekształceń duchowej „esencji” narodu w jego pochodzie ku celom finalnym. Poddając interpretacji poetycką kreację Bolesława Śmiałego, który jest bohaterem epopei historiozoficznej Słowackiego, autorka szkicu zestawia ją z kreacją postaci królewskiego banity w wierszu jednego z najbardziej żarliwych młodopolskich apologetów Króla-Ducha – Tadeusza Micińskiego. Miciński, nawiązując do myśli historiozoficznej Słowackiego, wskazuje na labilność takich kategorii jak wina, bunt i ofiara. Przepełniony bólem, targany wyrzutami sumienia, król-wygnaniec skazany został na piekło życia, otwierając bramy nieba biskupowi. W kręgu tej problematyki, podnoszącej kwestię winy, grzechu i kary, rozważanej tak w perspektywie indywidualnej, jak i wspólnotowej, zgodnie z romantyczną, mistyczną filozofią narodu, sytuuje się dramat wewnętrzny bohatera przedstawiony w wierszu Król w Osjaku Micińskiego.

Słowa-klucze: Bolesław Śmiały, św. Stanisław, historiozofia, mitotwórstwo, romantyzm, Młoda Polska, Juliusz Słowacki, Tadeusz Miciński

 

„I am the spirit enriched of aged pains”. Bolesław Śmiały in the poetic creation of Juliusz Słowacki and Tadeusz Miciński

The conflict between King Bolesław II the Bold and the Bishop of Cracow, Stanisław Szczepanowski, was a noteworthy theme not only for medieval chroniclers and modern historiographers, but also for the creators of literature who recognized in these ancient events a powerful mitogenic material. One of them was Juliusz Słowacki, who in the last unfinished rhapsody of Król-Duch showed the main forms of the dispute from centuries as a link in the historical transformation of the spiritual „essence” of the nation in his procession towards final goals. By interpreting the poetic creation of Bolesław Śmiały, who is the hero of Słowacki’s historical and philosophical epic, the sketch’s author juxtaposes it with the creation of a royal figure in a poem by one of the most passionate Young Poland apologists of Król-Duch – Tadeusz Miciński. Miciński, referring to Słowacki’s historical philosophy, points to the labyrinth of categories such as wine, rebellion and sacrifice. Overwhelmed by pain, tormented by remorse, the exile king was condemned to the hell of life, opening the gates of heaven to the bishop. Within the scope of this issue, raising the issue of guilt, sin and punishment, considered in both an individual and community perspective, according to the romantic, mystical philosophy of the nation, the inner drama of the hero presented in the poem Król w Osjaku Miciński is placed.

Key words: Bolesław II the Bold, St. Stanislaus Bishop., historiosophy, mythography, Romanticism, Young Poland, Juliusz Słowacki, Tadeusz Miciński

 



 

Karol Samsel, Jak Cyprian Norwid zrozumiał „Króla-Ducha” Juliusza Słowackiego?

Z perspektywy „międzyepoki” szczególnie interesujący wydaje się Norwid jako mitotwórca epoki poprzedniej, zwłaszcza – gdy w 1860 roku kreuje nowy mit założycielski pisarstwa Juliusza Słowackiego, odwołując się m.in. do Króla-Ducha. W pracy poświęconej temu tematowi sugeruję istnienie zawartych przede wszystkim w misteriach Wanda i Krakus ech Norwidowskiej lektury pism genezyjskich autora Snu srebrnego Salomei, a zwłaszcza – dramatów. Tego rodzaju spostrzeżenie wydaje mi się istotnym przewartościowaniem w obrębie wczesnych fabuł dramatycznych Norwida, pozwalającym już w obrębie misteriów zapisywanych przed Promethidionem (w tym także w obrębie Zwolona) lokować początki wyrafinowanej, także intertekstualnie, laboratoryjnej pracy Norwida nad tekstem. Quasi-genezyjski rodowód Wandy i Krakusa nakazuje, jak mi się wydaje, zrewidować dotychczas panujące myślenie o Norwidowskich misteriach oraz przesunąć przełom postromantyczny Norwida na okres przed napisaniem przez poetę słynnej „rzeczy w dwóch dialogach z epilogiem”.

Słowa-klucze: Cyprian Norwid, Juliusz Słowacki, Król-Duch, misteria, filozofia genezyjska

 

How did Cyprian Norwid understand Słowacki’s Spirit-King?

Norwid, from the “inter-epoch” perspective, appears to be particularly interesting as a mythopoeist of the previous epoque, especially when – in 1860 – he created a new founding myth of Juliusz Słowacki’s writing, referring inter alia to Król-Duch [The Spirit King]. In my paper I suggest that mysteries, such as Wanda and Krakus, echo Norwid’s in-depth reading of Słowacki’s genesian works, especially his dramas just as Sen srebrny Salomei [The Silver Dream of Salomea]. Observation of this kind seems vital as far as revaluation of Norwid’s early drama storylines is concerned. The revaluation enables determination of the very beginning of his intetextually sophisticated “laboratory” art of writing, “depicted” in mysteries written before Promethidion (and in Zwolon as well). Quasi-genesian origins of Wanda and Krakus require revision of thinking about Norwid’s mysteries and relocation of his postromanticist breakthrough in the period before the renowned “two dialogues with epilogue” (Promethidion. Two Dialogues with Epilogue).

Key words: Cyprian Norwid, Juliusz Słowacki, Król-Duch [The Spirit King], mysteries, genesian philosophy

 



 

Kamil K. Pilichiewicz, Samotność metafizyczna Popiela w I Rapsodzie „Króla-Ducha” Juliusza Słowackiego

Tematem niniejszego artykułu jest refleksja na temat motywów zachowania Popiela z Króla-Ducha Juliusza Słowackiego. Refleksja ta była możliwa dzięki artykułowi Samotność metafizyczna autorstwa Jerzego Kopani. Artykuł ten dotyczy takiego rodzaju samotności, w której nie ma odpowiedzi na pytania egzystencjalne. Kopania opisuje poziomy takiej samotności egzystencjalnej: samotność wobec przyrody, losu, innych ludzi oraz, ostatecznie, wobec Boga. Ponieważ zauważyłem zbieżność pomiędzy zachowaniem Popiela i tego rodzaju samotnością, zdecydowałem się o tym napisać.

Słowa-klucze: Król-Duch, Juliusz Słowacki, Jerzy Kopania, samotność

 

Metaphysical loneliness of Popiel in I Rhapsody The Spirit-King by Juliusz Słowacki

The subject of this paper is the reflection on the motives for the behaviour of the king’s Popiel from The Spirit-King by Juliusz Słowacki. My reflection was possible thanks to the article entitled Metaphysical loneliness by Jerzy Kopania. This article is about the type of loneliness which means no answers to questions about the existential. Kopania describes the levels of this metaphysical loneliness: loneliness to nature, to fate, to other people and finally to God. I noticed a convergence of Popiel’s behaviour and this kind of loneliness, so I decided to write about it.

Key words: Król-Duch, Juliusz Słowacki, Jerzy Kopania, loneliness

 



 

Danuta Niebrzydowska, Motyw upadku w „Królu-Duchu” Juliusza Słowackiego

Tematem artykułu jest motyw upadku w Królu-Duchu Juliusza Słowackiego. Celem poszukiwań badawczych jest odpowiedź na pytanie: czy upadek platońskiego Hera Armeńczyka możemy rozpatrywać w kontekście motywu upadłego anioła? Śmierć na stosie królewskiego Wodza to ceremonia mająca charakter obrzędu odbywającego się w przerażającej scenerii w górach Kaukazu. Tam, wśród grzmotów, błyskawic, uderzeń piorunów i wrzasków rozkrzyczanych wiedźm dusza Hera opuszcza ciało. Wówczas na skutek metempsychozy odbywa podróż w przeszłość, a doświadczenie amnestycznego wczucia się w minione wcielenia pozwala jej odtworzyć własną biografię. W konkluzjach ujęto analogię do Raju utraconego J. Miltona, Demonia M. Lermontowa oraz Kaina G. Byrona.

Słowa-klucze: upadek, duch, metempsychoza, anamneza.

 

The motif of the fall in Juliusz Słowacki’s Spirit-King

The topic of the article is the motif of the fall in Juliusz Słowacki’s Spirit- King. The aim of the research is to answer the question: can we consider the fall of the Platonic Hero Armenian in the context of the theme of the fallen angel? The death on the stake of the royal Leader is a ceremony with the character of a rite held in a terrifying scene in the Caucasus mountains. There, amid thunder, lightning, lightning strikes and the screams of shouting witches Hero’s soul leaves his body. Then, as a result of metempsychosis, it journeys into the past and the experience of amnestic empathy in past incarnations allows it to recreate its own biography. The conclusions include an analogy of that in the fall in Milton’s Paradise Lost, Lermontov’s Demon, and Byron’s Cain.

Key words: fall, spirit, metempsychosis, anamnesis.

 



 

Krzysztof Marcinkowski, „Jak Sfinks na środku pustyni”. Adam Asnyk czyta „Króla-Ducha”

Autor artykułu koncentruje się na próbie lektury I rapsodu Króla-Ducha podjętej przez Adama Asnyka w studium literackim pt. „Król Duch” Słowackiego, opublikowanym w 1879 roku na łamach lwowskiego „Przewodnika Naukowego i Literackiego”. Asnyk upomniał się w swoim studium o miejsce, jakie poemat Słowackiego powinien zająć w świadomości zbiorowej narodu. Dla szerszego grona czytelników drugiej połowy XIX wieku to jednak wciąż utwór arcyzagadkowy i nieprzystępny. Z uwagi na swój nikły rezonans społeczny Król-Duch przypomina Asnykowi „Sfinksa na środku pustyni”. W obszernej analizie I rapsodu wnikliwie omówił on ideę poematu, która u Słowackiego znalazła swój wyraz w głębokim, historiozoficznym „widzeniu” spraw polskiego narodu.

Słowa-klucze: recepcja Króla-Ducha, Asnyk – Słowacki, Król-Duch, spirytualizm, historiozofia, Słowiańszczyzna, naród

 

“Like the Sphinx in the desert”. Adam Asnyk reads the Spirit-King

The author of the article focuses on a sample reading of the I Rhapsody the Spirit-King undertaken by Adam Asnyk in the literary study entitled Słowacki’s „Spirit-King”, published in 1879 in the Lviv “Academic and Literary Guide”. In his study, Asnyk insisted on the place Słowacki’s poem should take in the collective consciousness of the nation. For the wider audience of the second half of the 19th-century, however, it was still a work that was enigmatical and unapproachable. Due to its faint social resonance, the Spirit-King reminds Asnyk of the “Sphinx in the desert”. In the extensive analysis of the I Rhapsody he thoroughly discussed the idea of the poem, which in Słowacki found its expression in a deep, historiosophical „seeing” of the affairs of the Polish nation.

Key words: reception of the Spirit-King, Asnyk – Słowacku, Spirit-King, spiritualism, philosophy of history, Slavic nations, nation

 



Marcin Bajko, Okrucieństwo ducha w „Królu-Duchu” Juliusza Słowackiego

Król-Duch, ostatnie wielkie dzieło Juliusza Słowackiego (Rapsod I – wyd. 1847; rapsody kolejne – niewydane za życia) wypełniają sceny okrucieństwa, tortur i męki, co nie uszło uwadze badaczy twórczości poety. Dzieło to jest „okrutne” na wielu poziomach, tak w treści, jak i w swej zimnej, choć w warstwie fabularnej pełnej ognia, monotonii. Monotonia stanowi w nim jeden ton ducha: cele finalne zdają się ważniejsze aniżeli środki, które do niego prowadzą. Materię, a zatem i powłoki cielesne (czytaj: ludzi), należy bezwzględnie niszczyć, gdyż to przybliża do duchowej doskonałości. Innymi słowy: Duch wymaga poświęceń. W artykule autor podejmuje temat okrucieństwa w Królu-Duchu, przywołując kontekst biograficzny oraz wskazując na skłonność wyobraźni Słowackiego do ewokowania tego typu obrazów.

Słowa-klucze: Okrucieństwo, wyobraźnia, Juliusz Słowacki, Król-Duch, ciało

 

The cruelty of the spirit in Słowacki’s The Spirit-King

The Spirit-King, the last great work of Julius Słowacki (Rhapsody I – pub. 1847; successive rhapsodies – unpublished during his life) are filled with scenes of cruelty, torture and torment, which has not gone unnoticed by the researchers on the poet’s work. This work is „cruel” on many levels, both in content and in its cold, although its plot is full of fire, monotony. Monotony is one of the tones of the spirit: the final goals seem to be more important than the measures that lead to them. Matter, and therefore bodily shell (read: people), it is imperative to destroy, because this leads closer to spiritual perfection. In other words: the Spirit requires sacrifices. In the article the author takes about cruelty in the Spirit-King, recalling the biographical context and pointing to the tendency of Słowacki’s imagination to evoke images of this type.

Key words: Cruelty, imagination, Julius Słowacki, the Spirit-King, body

 



 

II Interpretacje

 



 

Marek Nalepa, Sarmacki „złoty róg” i pomnik „trwalszy od spiża”. Rozrachunki, pożegnania w wierszu Franciszka Karpińskiego „Myśli jesienne”

Myśli jesienne… należą do najpiękniejszych liryków Franciszka Karpińskiego, rzadko jednak były przedmiotem analiz i interpretacji. Być może dlatego, że nie wszystkie poruszane w utworze problemy dają się jednoznacznie wyjaśnić. Dyskurs osobisty miesza się tu z dyskursem politycznym i panegirycznym, trudno więc precyzyjnie określić strukturę genologiczną tego wiersza. Jest on swoistym bilansem życia pięćdziesięcioletniego poety, ale też przestrogą przed skutkami kłótni i sporów ideologicznych, przesłaniających najważniejszy cel działań posłów sejmowych, jakim jest ratowanie ojczyzny, której sąsiedzi „wykopali już grób”. Myśli jesienne… swoją stylistyką, doborem motywów i tonacją zapowiadają bogatą twórczość porozbiorową lat 1793–1806. W artykule omówiono najważniejsze treści wiersza, odwołując się do koncepcji „melancholii sarmackiej”, zdefiniowanej i opisanej przez ks. prof. Józefa Tischnera.

Słowa-klucze: Franciszek Karpiński, Adam Kazimierz Czartoryski, Sejm Wielki, ojczyzna, rozbiory, melancholia, nostalgia

 

The sarmatian „golden horn” and the monument „more durable than bronze”. Settlements, saying goodbye in Franciszek Karpiński’s poem Autumn Thoughts…

Autumn Thoughts… are among the most beautiful lyrics of Franciszek Karpiński, but have rarely been the subject of analysis and interpretation. Perhaps because not all the issues raised in the work can be clearly explained. Personal discourse here is mixed with political and panegyric discourse, so it is difficult to precisely define the genological structure of the poem. It is a kind of balance sheet of the fiftysomething-year life of the poet, but also a warning against the consequences of ideological quarrels and disputes, obstructing the most important objective of the actions of parliamentary deputies, which is saving the country whose neighbours „have already dug the grave”. Autumn Thoughts… with its own style, choice of themes and tone, promises the rich of creativity of the post-Partition years 1793–1806. The article discusses the main content of the poem, referring to the concept of “ Sarmatian melancholy”, as defined and described by Fr. Prof. Józef Tischner.

Key words: Franciszek Karpiński, Czartoryski, Great Diet, homeland, partitions, melancholy, nostalgia

 



III Ujęcia interdyscyplinarne

 



 

Robert Szymula, Mowy inauguracyjne rosyjskich prezydentów – ewolucja gatunku

 

Niniejszy artykuł poświęcony jest przedstawieniu ewolucji mów inauguracyjnych rosyjskich prezydentów. Gatunek ten powstał i rozwinął się w Stanach Zjednoczonych, na gruncie rosyjskim jest zjawiskiem stosunkowo nowym. Materiał obejmował teksty przemówień rosyjskich prezydentów: B. N. Jelcyna, W. W. Putina i A. D. Miedwiediewa z lat 1991–2012. Autor analizuje strukturę przemówień, ich tematykę, wypełniane przez nie funkcje oraz toposy służące ich realizacji.

Słowa-klucze: dyskurs polityczny, mowa inauguracyjna, prezydent

 

Inaugural speaches of Russian presidents – evolution of the genre

This article is devoted to presenting the evolution of the inaugural speeches of Russian presidents. This genre was formed and developed in the United States, in the Russian Federation is a relatively new phenomenon. The material includes the speeches of the Russian presidents: B. N. Yeltsin, W. W. Putin and A. D. Medvedev from 1991–2012. The author analyzes the structure of speeches, their themes, the functions they perform and their toposes.

Key words: political discourse, inaugural speach, president

 



 

Jarosław Poliszczuk, Idea Europy a ukraińska tożsamość po Euromajdanie

W artykule autor próbuje określić relacje nowoczesnej Ukrainy z ideą europejską. Z punktu widzenia historii i kultury można powiedzieć, że Ukraina jest blisko związana z Europą. Ale po wielu latach kolonialnej ekspansji Cesarstwa Rosyjskiego, a następnie ZSRR, takie podejście stało się ambiwalentne. Dopiero podczas Rewolucji Godności w 2013 roku wyznaczony został europejski wektor rozwoju dla społeczeństwa ukraińskiego, który koncentrował się na europejskich wartościach moralnych. Obecnie proces uznawania Europy nadal trwa. Można to stwierdzić na podstawie różnych dyskusji toczących się w grupach intelektualistów. Głównym tematem takich dyskusji jest przyszłość Ukrainy, która jest bezwarunkowo związana z przyszłością całego kontynentu.

Słowa-klucze: Europa, Ukraina, tożsamość, stereotypy, post-kolonializm

 

The idea of Europe and Ukrainian identity after Maidan

In this paper, the author tries to determine the relations of modern Ukraine to the European idea. From historical and cultural points of view, we can say that Ukraine is closely connected to Europe. But after long years of colonial expansion of the Russian Empire and then the USSR this attitude became ambivalent. Only during the Revolution of Dignity of 2013 was there established a European vector of development for Ukrainian society, which was focused on European moral values. This process of cognizance of Europe is still going on today. We can affirm this from different discussions which are continuing in intellectual groups. The main topic of such discussion is a Ukrainian future that is uncompromisingly connected with the future of the whole continent.

Key words: Europe, Ukraine, identity, stereotypes, post-colonialism, idea

 



Oksana Puchońska, Literatura i wojna: Między pamięcią żywą a odzyskaną

Autor artykułu analizuje szczególne cechy nowego podejścia do wojny we współczesnej literaturze ukraińskiej. W badaniach nad literacką adaptacją tej kwestii uwagę poświęca się głównie rekonstrukcji post-totalitarnej pamięci w przestrzeni kultury narodowej. Po militarnej inwazji rosyjskiej armii na terytorium wschodniej Ukrainy, stało się widoczne, że radziecka strategia kolonizacji Ukrainy nie zakończyła się wraz z upadkiem ZSRR. Powróciła ona w nowej polityce Rosji. Literatura tuż po Euromajdanie, a następnie podczas całego okresu wojny w Donbasie, stała się jednym z głównych obszarów odzwierciedlających walkę ze współczesną propagandą rosyjską oraz stereotypami na temat radzieckiej przeszłości. Co więcej, literatura stała się instrumentem kultury w procesie odnawiania pamięci i tożsamości narodowej.

Słowa-klucze: wojna, pamięć, tożsamość, totalitaryzm, trauma

 

Literature and war: between memory alive and memory founded

The author of the article analyses the peculiarities of war rethinking in modern Ukrainian literature. Attention is mainly paid in the research of literary interpretation of the problem to the reconstruction of posttotalitarian memory in the space of national culture. The issue is that after the military invasion by the Russian army into Eastern Ukrainian territory, it was shown that the Soviet colonising strategy in Ukraine did not end with the collapse of the USSR. It was reborn in the new policy of Russia. Literature just after Euromaidan and then during the entire period of the Donbass war became one of the main reflectors of the struggle against contemporary Russian propaganda and stereotypes of the Soviet past. Furthermore, literature became the cultural instrument in the process of renewing national memory and identity.

Key words: war, memory, identity, totalitarianism, trauma

 



 

Ida Schabieńska, Małżeństwo w Chamaile Alijewicza

Niniejszy artykuł analizuje obrzęd małżeństwa wśród Tatarów Polskich na podstawie opisu tegoż obrzędu przedstawionego w Chamaile Alijewicza. We wprowadzeniu przedstawiona została charakterystyka języków występujących w Chamaile oraz w ogóle w piśmiennictwie tatarskim. Kolejna część artykułu została poświęcona opisowi zabytku piśmiennictwa tatarskiego: Chamaiłu Alijewicza, jego wygląd, struktura oraz szczegółowy spis treści. Część ostatnia zawiera opis małżeń- stwa oraz przetłumaczony fragment Chamaiłu Alijewicza dotyczącą tego obrzędu.

Słowa-klucze: Tatarzy, piśmiennictwo tatarskie, chamaił, małżeństwo

 

Marriage in Aliyevitch’s Chamaile

This article aims to analyse the rite of marriage among Polish Tatars on the basis of the description of that rite presented in Aliyevitch’s Chamaile. In the introduction the language characteristics present in the chamaile and in general in tartar literature is presented. The next part of the article is devoted to the description of the monument of Tatar literature: Aliyevitch’s Chamaile: its appearance, structure and a detailed list of contents. The last part contains a description of the marriage and a translated excerpt of Aliyevitch’s Chamaile concerning this rite.

Key words: Tatars, literature, marriage

 



IV Ludzie, twórcy, biografie



 

 

Anna Wydrycka, Siostry Elzenberg i „stryjeczny filozof”. O listach Zofii Błażejewiczowej do autora „Kłopotu z istnieniem”

W artykule omówione zostały zapomniane listy Zofii z Elzenbergów Błażejewiczowej do filozofa Henryka Elzenberga. Pochodzą one z lat 1909–1918, znajdują się w Archiwum Henryka Elzenberga w Bibliotece Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu (Rps 1863/III). Zofia Błażejewiczowa była najstarszą siostrą Anny z Elzenbergów Zahorskiej, poetki i krytyczki oraz siostrą stryjeczną Henryka Elzenberga. Jej listy, pełne humoru i rodzinnego ciepła, są niezastąpionym źródłem informacji na temat młodzieńczego okresu życia filozofa i jego stosunków rodzinnych. Wiele dowiadujemy się o serdecznej relacji łączącej Henryka Elzenberga z jego stryjeczną siostrą i jej dziećmi, także na podstawie cytowanych fragmentów listów. Zofia Błażejewiczowa zaginęła bez śladu po 1918 roku w porewolucyjnej Rosji. Filozof przechowywał jej listy i fotografię do końca życia.

Słowa-klucze: Henryk Elzenberg, Zofia z Elzenbergów Błażejewiczowa, korespondencja, biografia, I wojna światowa.

 

The Elzenberg sisters and the “cousin philosopher”. The letters of Zofia Błażejewiczowa to the author of the Trouble with existence

The article discusses the forgotten letters of Zofia of the Elzenbergs Błażejewiczowa to the philosopher Henryk Elzenberg. They come from the years 1909 – 1918, and can be found in the Henryk Elzenberg Archives at the Library of the Nicolaus Copernicus University in Toruń (Rps 1863 / III). Zofia Błażejewiczowa was the oldest sister of Anna of the Elzenbergs Záhorská, the poet and critic, and cousin of Henryk Elzenberg. Her letters, full of humour and familial warmth are an irreplaceable source of information on the early period of life of the philosopher and his family relationships. We learn a lot about the cordial relations linking Henryk Elzenberg with his sister and her children, also on the basis of cited passages of the the letters. Zofia Błażejewiczowa disappeared without a trace after 1918 in post-revolutionary Russia. The philosopher kept her letters, and a photograph till the end of his life.

Key words: Henryk Elzenberg, Zofia of the Elzenbergs Błażejewiczowa, correspondence, biography, the First World War.

 



Iwona E. Rusek, Wokół nieznanego listu Wacława Berenta do Juliusza Twardowskiego

Tekst skupia się na korespondencyjnej spuściźnie Wacława Berenta, jednego z największych prozaików polskich przełomu XIX i XX wieku. Autorka analizuje zawarte w listach informacje, które odsłaniają kulisy osobistych perypetii pisarza oraz pozwalają zbliżyć się do jego metody pisarskiej. Obok zbioru listów, które swego czasu opracował i wydał Włodzimierz Bolecki oraz Ryszard Nycz, w tekście pojawia się nieznany dotąd list Wacława Berenta do ówczesnego ministra Juliusza Twardowskiego. Z listu tego można wyczytać, że minister wsparł Berenta w jego pracy nad Żywymi kamieniami, gdyż wystawił mu rekomendację do Biblioteki Narodowej w Wiedniu.

Słowa-klucze: Wacław Berent, listy, Juliusz Twardowski, epistolografia, genealogia, biografistyka

 

Around the unknown letter Waclaw Berent to Juliusz Twardowski

Text focus atttention on Wacław Berent’s legacy – one of the most important prose writer at the turn of XIX and XX century. Authoress analyses informations from Berent’s letter, which shows wings his personal capers and let her move closer to writer’s method. Alongside collection of letters which some time ago was published and worked out by Włodzimierz Bolecki and Ryszard Nycz, in this text appears unknown till now letter of Wacław Berent addressed to Juliusz Twardowski, minister of Galicia. From this letter we can know that minister gave Berent a leg up in his searches connected with his work under Living stones.

Key words: Wacław Berent, letters, Juliusz Twardowski, epistolography, genealogy, biography

 



 

Jarosław Ławski, Krystyna Krzemień-Ojak – tłumaczka i badaczka niemieckiej literatury filozoficznej

Tematem artykułu jest życie i twórczość dr Krystyny Krzemień-Ojak (1932–2016), wybitnej tłumaczki niemieckiej literatury filozoficznej na język polski (Schelling, Adorno, Schnädelbach, Dietzsch), a także literatury (Baśń J. W. Goethego, proza Jean-Paula). Autor próbuje zrekonstruować biografię badaczki, podkreśla walory jej wybitnej monografii, opartej na znajomości niemieckiej filozofii, pt. Maurycy Mochnacki. Program kulturalny i myśl krytycznoliteracka (1975). Do ustaleń osobistych badacz, który współpracował z dr Krzemień-Ojak przy edycjach Bonawentury, Goethego i von Schuberta, dołączył własne wspomnienia i fragmenty korespondencji mailowej. Całość uzupełnia Aneks zawierający bibliografię tłumaczeń Krystyny Krzemień-Ojak z języka niemieckiego na polski.

Słowa-klucze: przekład, Krystyna Krzemień-Ojak, filozofia i literatura niemiecka, warsztat tłumacza, romantyzm

 

Krystyna Krzemień-Ojak – translator and scholar of german philosophical literature

The topic of the paper is the life and work of Dr. Krystyna Krzemień-Ojak (1932–2016), a distinguished scholar of German philosophical literature into Polish (Schelling, Adorno Schnädelbach, Dietzsch) and also literature (J.W. Goethe’s The Green Snake and the Beautiful Lily, Jean-Paul’s prose). The author tries to reconstruct a biography of the translator, emphasising the virtues of her outstanding monograph on Polish romanticism, based on the knowledge of German philosophy, entitled Maurycy Mochnacki. The cultural programme and literary critical thought (1975). To the personal findings of the researcher, who collaborated with Dr. Krzemień-Ojak on editions of Bonaventure, Goethe and von Schubert, he joined his own memories and fragments of correspondence with her. The whole is complemented by an Annex containing a bibliography of the translations of Krystyna Krzemień-Ojak from German into Polish.

Key words: translation, Krystyna Krzemień-Ojak, philosophy and German literature, a translator’s work, Romanticism

 



 

V Wspomnienia

 



 

 

Krzysztof Korotkich, Marek Kwapiszewski – Wspomnienie

Artykuł o wybitnym badaczu literatury romantyzmu polskiego. Dr hab. Marek Kwapiszewski, prof. nadzw. UMCS, urodził się 1 lutego 1946 r. w Lublinie, zmarł nagle 11 czerwca 2017 r. w Lublinie. Od 1968 r. zawodowo związany z Uniwersytetem Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; wieloletni pracownik Instytutu Filologii Polskiej, wykładowca, nauczyciel i wychowawca wielu pokoleń polonistów; ceniony badacz literatury polskiej XIX wieku, zwłaszcza problematyki ukraińskiej, znawca muzyki operowej. Początkowo pracował na stanowisku asystenta w Zakładzie Historii Literatury Polskiej, następnie adiunkta, a od 2011 r. na stanowisku profesora nadzwyczajnego. Był wieloletnim członkiem Komitetu Okręgowego Olimpiady Literatury i Języka Polskiego w Lublinie.

Słowa-klucze: prof. Marek Kwapiszewski, romantyzm, wspomnienie, Lublin

 

Marek Kwapiszewski – a recollection

The article is a recollection of an outstanding researcher of Polish romantic literature. Dr. hab. Marek Kwapiszewski, Associate professor UMCS, was born on 1 February, 1946 in Lublin, and he died suddenly on 11 June, 2017 in Lublin. Since 1968 he had been professionally associated with the University of Maria Curie-Skłodowska University in Lublin; longtime employee of the Institute of Polish Philology, lecturer, teacher and educator of many generations of Polish studies students; respected scholar of Polish 19th-century literature, especially Ukrainian issues, expert on opera music. Initially he worked as an assistant in the Department of the History of Polish Literature, then as assistant professor, and since 2011 an associate professor. He was a long-term member of the Regional Committee of the Polish Language and Literature Olympiad in Lublin.

Key words: Prof. Marek Kwapiszewski, romanticism, recollection, Lublin

 



VI Recenzje naukowe

 



 

Magdalena Gąsowska, Księgozbiór Andrzeja Opalińskiego. Studium

[rec. Księgozbiór wielkopolskiego magnata Andrzeja Opalińskiego (1540–1593), pod red. A. Wagnera, Seria: Biblioteka Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Księgozbiory Staropolskie, Poznań 2011, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, ISBN 978-83-7654-112-9, ss. 266]

 

W 2011 roku w serii Biblioteki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk Księgozbiory Staropolskie ukazała się pod redakcją Arkadiusza Wagnera książka Księgozbiór wielkopolskiego magnata. Andrzej Opaliński (1540–1593). Składająca się z ośmiu artykułów publikacja opowiada o życiu i śmierci wielkopolskiego magnata Andrzeja z Bnina Opalińskiego. Człowieka doskonale wykształconego, światłego znanego i wpływowego polityka oraz zapalonego bibliofila, którego księgozbiór w owych czasach mógł równać się najlepszymi królewskimi bibliotekami. W samej publikacji zachwyca rzetelność pracy, jaką wykonali autorzy. Wrażenie robi mnogość literatury przedmiotu i baza źródłowa. W swym opisie skupiam się głównie na przybliżeniu zasobu biblioteki magnata oraz spuściźnie po niej.

Słowa-klucze: recenzja, Opaliński, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk

 

The library of Andrzej Opaliński. A study 

In 2011, in the series Poznań Library Society of Friends of Learning Old Polish Book Collections the book Library of a Wielkopolska Magnate was published under the editorship of Arkadiusz Wagner. Andrzej Opaliński (1540–1593). This consists of eight articles published about the life and death of the Wielkopolska magnate Andrzej of Bnin Opaliński. He was a well-educated, enlightened person. A well-known and influential politician and a passionate bibliophile, whose collection of books at that time was able to match the best royal libraries. In the same publication, the reader is delighted by the reliability of the work conducted by the authors. The impressive multitude of literature and source base makes an impression. In my description I focus primarily on an approximation of the resource of the magnate’s library and its legacy.

Key words: review, Opaliński, Poznań Society of Friends of Learning

 



 

VII Sprawozdania

 



 

Anna Janicka, II Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Dwujęzyczni pisarze litewscy i polscy XIX i XX wieku. Perspektywa komparatystyczna. W kręgu inspiracji Mickiewicza i Baranauskasa”, Wilno – Onikszty 12-13 października 2017 roku

 

Michał Siedlecki, Jubileuszowa Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Franciszek Skaryna. Życie, twórczość, recepcja. W 500. Rocznicę edycji białoruskiej Biblii: 1517–2017”, Białystok – Grodno 26-28 października 2017 roku

 

Anna Janicka, Jarosław Ławski, Colloque annuel de l’Association Suisse de Littérature Générale et Comparée (ASLGC) „Musique et Émotions dans la Littérature”, Université de Berne, 16-18 listopada 2017 roku

 

Ida Schabieńska, Konferencja Naukowa: „Poszukiwanie wspólnych korzeni kulturowych Polski i Ukrainy”, Suwałki 2 grudnia 2017 roku

 

Karolina Wierel, Fantastyka a realizm: wokół aktualności konwencji. Konferencja naukowa, Białystok 16-17 listopada 2017 roku

 



 

VIII Noty o autorach