Bibliotekarz Podlaski nr 36 / 2017


dgs

PROBLEMY IMAGOLOGII

 

 

Abstracts (in English) and full text (PDF)
open access journal

 

 

 



I Problemy imagologii  (Issues of imagiology)

 

Jarosław Ławski, Łukasz Zabielski, Słowo wstępne

Jarosław Ławski, Łukasz Zabielski, Inspirations of Chorev’s imagology

 


Swietłana Musijenko, Wiktora Aleksandrowicza Choriewa koncepcja imagologii

 

WIKTORA ALEKSANDROWICZA CHORIEWA KONCEPCJA IMAGOLOGII
Autorka skupia się w swoim artykule na problematyce imagologii, ukazanej w świetle interpretacji Wiktora Aleksandrowicza Choriewa. Badaczka podkreśla tu, że Choriew jako pierwszy zaczął w Rosji twórczo rozwijać nowy kierunek w literaturoznawstwie, zwany imagologią (łac. imago – obraz, postać, odtworzenie). To on – wedle słów Musijenko – przybliżył badawczo swoim rodakom teoretyczne podwaliny tej nauki, w nurcie której rozstrzyga się w dniu dzisiejszym jeden z najważniejszych i najbardziej aktualnych (choć miejscami nad wyraz antynomicznych) problemów wzajemnych relacji historyczno-literacko-obyczajowo-kulturowych między reprezentantami dwóch słowiańskich narodów: Polakami i Rosjanami. Musijenko stwierdza ponadto, że badania uczonego cechuje nie tylko fundamentalność, problemowo-tematyczne bogactwo analizowanego materiału i głębia myśli, ale i wytworność w ich formułowaniu, niesztampowość poglądów, jak też oryginalność w podejściu do intrygujących go problemów z dziedziny literatury, kultury oraz języka.
Słowa-klucze: Wiktor Choriew, imagologia, historia literatury polskiej, literaturoznawstwo rosyjskie, polsko-rosyjskie relacje międzykulturowe

 

VICTOR ALEXANDROVICH CHOREV’S CONCEPTION OF IMAGOLOGY
Summary
In her article the author focuses on the issue of imagology, presented in the light of the interpretation of Victor Alexandrovich Chorev. The researcher emphasises that Chorev was the first to start in Russia to develop a new direction in literary science, called imagology (Lat. imago – image, figure, reproduction). It is he who – according to Musijenko – gave to his compatriots the theoretical foundations of this teaching, which today is one of the most important and most current (although in places too antinomic) issues of the mutual historical-literary-cultural relations between the representatives of two Slavic nations: Poles and Russians. Musijenko also notes that the scholar’s research is characterized not only by the fundamentality, the problem-thematic richness of the material under consideration and the depth of thought, but also the refinement in their formulation, the originality of the views, and also the inventiveness of the approach to the intriguing problems of literature, culture and language.
Key words: Victor Chorev, imagology, history of Polish literature, Russian literary studies, Polish-Russian intercultural relations


 

Ihar W. Żuk , Слоўнік аўтарскіх матываў як звяно міжкультурнай камунікацыі

 

SŁOWNIK AUTORSKICH MOTYWÓW JAKO ŁĄCZE W KOMUNIKACJI INTERKULTUROWEJ
Artykuł opisuje ideę personalnych motywów słownikowych autorów jako metodologiczny kod w systemie badań imagologicznych. Główną sprzecznością, która zawiera „kod”, jest sprzeczność pomiędzy indywidualnym i ontologicznym statusem semantyki motywicznej. Realizuje się ona w strukturze „mój świat / obcy świat”. Konstrukcja „własnego świata” jest dominantą semantyczną personalnych motywów rozważanych poprzez przykłady analizy motywicznej w wierszach Janki Kupały.
Słowa-klucze: imagologia, Janka Kupała, semantyka

 

СЛОЎНІК АЎТАРСКІХ МАТЫВАЎ ЯК ЗВЯНО МІЖКУЛЬТУРНАЙ КАМУНІКАЦЫІ
В статье излагается идея персонального мотивного словаря писателя как методологического кода в системе имагологических исследований. Главное противоречие, которое заключает данный «код» – противоречие между онтологическим и индивидуальным статусом мотивной семантики. И реализуется оно в рецептивном литературном пространстве как раз по оси «свой мир/ чужой мир». Построение «своего мира» составляет семантическую доминанту персонального мотива, что рассмотрено на примере мотивного анализа лирики Янки Купалы.

 

DICTIONARY OF AUTHORS’ MOTIFS AS A LINK IN INTERCULTURAL COMMUNICATION
Summary
The article describes the idea of a personal motivic vocabulary of the writer as a methodological code system of imagological researchs. The main contradiction, which concludes the “code” is the contradiction between the individual and the ontological status of motivic semantics. It is realized in the receptive literary space along an axis “my world / alien world.” The construction of the „own world” is a semantic dominant of a personal motive that is considered by the example of motivic analysis of the lyrics of Yanka Kupala.
Key words: imagology, Yanka Kupala lirics, motivic semantics


 

Aleś Brazgunow, Краіны усходу ў беларускай літаратуры 12-17 стагоддзяў

 

WSCHÓD W LITERATURZE BIAŁORUSKIEJ OD XII DO XVII WIEKU
Pomiędzy XII a XVII wiekiem literatura białoruska prezentowała wiele różnych punktów widzenia na wschód Europy. Szczególnie wpływowe okazywały się poglądy na ideę śmierci, której natężenie miało być uzależnione od geograficznego położenia kraju i reprezentowane przez: 1) Wschód – święta ziemia chrześcijan, kraj zanurzony w słowie ewangelicznym, święta ziemia pozostająca tymczasowo w rękach niewiernych – od XII wieku; 2) w rzeczywistości środkowy Wschód, the Middle East, Azja Południowo-Zachodnia i północna Afryka – od XII wieku; 3) Porta (Azja Środkowa) – od późnego XVI wieku; 4) Moskwa – od późnego XVI wieku. We wszystkich czterech przypadkach idea przeciwstawienia się lub oporu wobec chrześcijaństwa zachodniego była ściśle połączona ze zbrojną agresją. Wszystko, co przeciwstawiało się chrześcijaństwu zachodniemu, było postrzegane jako manifestacja stylu azjatyckiego, orientalnego. Turecka ekspansja w Europie jawiła się jako kara Boża za brak jedności wśród chrześcijan. Gdy Państwo Moskiewskie urosło w siłę, zaczęło być postrzegane jako część Wschodu ze względu na swój despotyzm, dominację zwyczajów tatarskich i nieeuropejskiej kultury. Autor szkicu koncentruje się nie tylko na odtworzeniu faktów z przeszłości, ale również stawia wiele inspirujących hipotez.
Słowa-klucze: literatura białoruska, ekspansja, Państwo Moskiewskie, Turcja, obraz/wyobrażenie Wschodu

 

EAST IN BELARUSIAN LITERATURE OF 12TH – 17TH CENTURIES

Summary
In12th – 17thcenturiesfour types of view of the East were formed inBelarusianliterature. Imagination about the East in the Belarusian literature of 12th-17th centuries was formed on the idea that morality is directly dependent on country’s location and can be represented as follows: 1) East – sacred land for the Christian, the land of the Gospel events, the Holy Land, which is temporarily in the hands of the infidels – from the 12th century; 2) in fact the Middle East, Southwest Asia and North Africa – from the 12th century; 3) Porta (Asia Minor) – from the late 16th century; 4) MoscowState– from the late 16th century. In all four cases, the idea of the East was closely associated with the military aggression: all that counteracted or resisted Western Christianity, was seen as a manifestation of Asian, Oriental lifestyle. Turkish aggression in Europe was seen as God’s punishment for the lack of Christian unity. When the Moscow State became stronger, it was also seen as part of the East because of its despotism, domination Tatar customs and nonEuropean cultures. Accordingly, the authors often write not about how it really was, but how it might be in theirimagination.
Key words: Belarusian literature, expansion, Moscow State, Turkey, view/ imagination the East

 


Paweł Nawojczyk, Польшча і палякі на старонках „Нашай Нівы”

 

POLSKA I POLACY NA STRONACH „NASZEJ NIWY”
Artykuł analizuje materiał publikowany na stronach pierwszego białoruskiego tygodnika „Nasza Niwa” (1906–1915) dotyczący Polski i Polaków, ze szczególnym uwzględnieniem głównych figur, postaw i wątków białoruskopolskiej kultury, literatury. Analizie poddano dane statystyczne dotyczące polskich tematów, pozycję wydawców i autorów gazety oraz całokształt polityki redakcyjnej, która pozwala na stworzenie obiektywnego obrazu tego, jak Polska jawiła się białoruskim czytelnikom na początku XX wieku.
Słowa-klucze: tygodnik, wydawcy, społeczeństwo, niezależność

 

POLAND AND POLES ON THE PAGES OF „NASHA NIVA”
The article investigates the material published on the pages of the first Belarusian legal weekly „NashaNiva” (1906-1915) about Poland and the Poles, as well as about the Belarusian-Polish figures of culture and literature. Statistical data on Polish subjects are given, the position of publishers and authors of the newspaper and the editorial policy as a whole are analyzed that allows to create an objective picture of how Poland and its nation appeared to Belarussian readers at the beginning of the XXth century.
Key words: weekly, publishers, nashaniutsy, society, independence

 


Mikałaj Chmialnicki, Аповесць Мельхіёра Ваньковіча „Шчанячыя гады” праз прызму імагалогіі

 

POWIEŚĆ MELCHIORA WAŃKOWICZA SZCZENIĘCE LATA W ŚWIETLE IMAGOLOGII
Artykuł polemizuje z białoruskim dyskursem wokół prac popularnego polskiego pisarza Melchiora Wańkowicza. Autor artykułu gruntownie analizuje opowieść Szczenięce lata (1934) w świetle komunikacji interkulturowej, wykorzystując literackie i badawcze konteksty tematyczne. Białoruski accent powieści Wańkowicza (chronotopy autobiograficznych bohaterów, krajobrazu, cech narodowych) jest omawiany w świetle imagologii i zagadnień duchowych oraz estetycznych.
Słowa-klucze: pogranicze kultur, Melchior Wańkowicz, tematy narodowe, autentyczność przekazu, typologia, estetyka

 

„THE PUPPY YEARS” BY M. VANKOVICH IN THE LIGHT OF IMAGOLOGY
Summary
The article deals with the Belarusian discourse in the works of the famous Polish writer Melchior Vankovich. The author of the article thoroughly investigates the tale „The Puppy Years” (1934) in the context of intercultural communication, taking into account the present knowledge of the issue. The Belarusian component in Vankovich’s work (chronotope, an autobiographical character, landscape, features style, national character) is described in the light of imagology and the system of spiritual and aesthetic coordinates.
Key words: Cultural border, Melchior Wańkowicz, national motives, authentic imagery, literary influences, typology, aesthetic system

 


II Interpretacje (Interpretations)

 

 

Anna Janicka, Emancypacja kobiet w badaniach literackich w Europie Środkowo-Wschodniej. Rozpoznania

 

EMANCYPACJA KOBIET W BADANIACH LITERACKICH W EUROPIE ŚRODKOWO-WSCHODNIEJ. ROZPOZNANIA
Tematem artykułu jest stan badań nad ideą emancypacji kobiet w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, szczególnie w Polsce, Ukrainie, Litwie i Białorusi. Autorka pokazuje odmienność uwarunkowań historycznych, społecznych i estetycznych, które wpływają na zakres i kierunek rozwoju idei feminizmu w dyskursie naukowym. Badania te w Polsce przebiegają dwutorowo: w horyzoncie teoretycznym (naznaczonym wpływami myśli zachodniej i amerykańskiej) oraz uwzględniającym kontekst społeczny, w jakim rodzi się literatura i badająca ją nauka. Tymczasem na Ukrainie silny wpływ na „narodowy” charakter myśli emancypacyjnej ma wojna, na Białorusi sytuacja polityczna i geopolityka, a na Litwie kwestia mniejszości narodowych i presja geopolitycznego starcia Zachodu z Rosją.
Słowa-klucze: feminizm, emancypacja, Europa Wschodnia, nauka, Ukraina, Litwa, Białoruś, Polska

 

THE EMANCIPATION OF WOMEN IN LITERARY RESEARCH IN CENTRAL AND EASTERN EUROPE. DIAGNOSIS
Summary
The subject of the article is the state of research on the idea of emancipation of women in Central and Eastern European countries, especially in Poland, Ukraine, Lithuania and Belarus. The author shows the difference in historical, social and aesthetic determinants that influence the scope and direction of the development of feminist ideas in academic discourse. These studies in Poland run in two ways: in the theoretical horizon (marked by the influence of Western and American thought), and taking into account the social context in which literature and its study is born. Meanwhile, in Ukraine, war has a strong influence on the „national” character of emancipation thinking, while in Belarus it is the political situation and geopolitics, and in Lithuania the question of national minorities and the pressure of the geopolitical clash between the West with Russia.
Key words: feminism, emancipation, Eastern Europe, science, Ukraine, Lithuania, Belarus, Poland

 


Adam Regiewicz, Akademickie dyskursy śląskoznawcze. Kilka uwag na marginesie refleksji imagologicznej

 

AKADEMICKIE DYSKURSY ŚLĄSKOZNAWCZE. KILKA UWAG NA MARGINESIE REFLEKSJI IMAGOLOGICZNEJ
Studiując funkcjonowanie stereotypów w danej kulturze, najczęściej przykuwa uwagę codzienna narracja, obrazy powstałe na wspólnych poglądach w społeczeństwie, powstałych w oparciu o podstawowe kategorie takie jak: rasa, kultura, religia. Kilka uwag poświęcono dyskursowi akademickiemu opartemu o wspólnotę lokalną, ściśle zależną od kategorii tożsamości. Artykuł analizuje akademicki dyskurs stworzony na fundamencie dyskursu śląskoznawczego dotyczącego tożsamości i stereotypach funkcjonujących wśród pracowników Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Śląskiego. Zwrócono uwagę na cztery fundamentalne mechanizmy imagologiczne (specyficzne doświadczenia, źródła ikonograficzne, pamięć, obraz wroga), na których zbudowana jest śląska literatura i oparte są śląskie narracje.
Słowa-klucze: imagologia, tożsamość, śląskoznawstwo, dyskurs akademicki, filologia

 

ACADEMIC DISCOURSES DEVOTED TO SILESIA. A FEW COMMENTS AS A SIDE NOTE OF AN IMAGOLOGIC THOUGHT
Summary
Studying the functioning of the stereotypes in a given culture, one usually pays attention to an everyday life narration, images created in a common thought related to fundamental cultural categories such as race, religion or ideology. Few comments only are devoted to an academic discourse created in a given local community, strongly dependent on the category of identity. The article analyses an academic discourse created on the basis of the Silesian identity and stereotypes, prepared by the employees of the Faculty of Philology at the University of Silesia. It draws attention to four fundamental imagologic mechanisms (specific experiences, source of iconography, memory, presence of an enemy) on which the created Silesian literature and culture-related narration is based.
Key words: imagology, identity, Silesianity, academic-focus, filology

 


Grzegorz Czerwiński, Wschodnioeuropejska literatura tatarska jako przedmiot badań imagologicznych

 

WSCHODNIOEUROPEJSKA LITERATURA TATARSKA JAKO PRZEDMIOT BADAŃ IMAGOLOGICZNYCH
Autor artykułu, odwołując się do imagologii rosyjskiego badacza Wiktora Choriewa, analizuje literaturę piękną Tatarów Białorusi, Litwy i Polski. Celem artykułu jest jednak nie tylko analiza obrazów innych narodów, jakie pojawiają się w dziełach twórców tatarskich Europy Wschodniej (najczęściej odnajdujemy obrazy Tatarów krymskich, Turków i Arabów), ale też porównanie sposobu ich prezentacji w literaturze polsko-tatarskiej, białorusko-tatarskiej i litewsko-tatarskiej (w tym także autoprezentacji, która nie zawsze jest w owych „trzech literaturach” identyczna). Każde odgałęzienie wschodnioeuropejskiej literatury tatarskiej (tak autor artykułu nazywa współczesne piśmiennictwo Tatarów zamieszkujących kraje tworzące kiedyś Wielkie Księstwo Litewskie, a więc Białoruś, Litwę i Polskę), choć posiada elementy wspólne, cechuje się też dużymi różnicami. Rozważania imagologiczne dotyczące literatury Tatarów Europy Wschodniej autor artykułu rozpoczyna od analizy obrazów innych narodów i grup etnicznych, jakie pojawiają się w literaturze podróżniczej okresu międzywojennego oraz w utworach najnowszych. Następnie podejmuje problem doświadczenia drugiej wojny światowej i przesunięcia granic w Europie Środkowo-Wschodniej. Właśnie te wydarzenia ostatecznie rozbiły wspólnotę Tatarów Wielkiego Księstwa Litewskiego, różnicując między innymi właściwe im sposoby postrzegania historii. Artykuł kończy się rozważaniami dotyczącymi problemu autoobrazów i tożsamości.
Słowa-klucze: Tatarzy, Wielkie Księstwo Litewskie, wschodnioeuropejska literatura tatarska, imagologia, poezja, reportaż

 

EASTERN EUROPEAN TATAR LITERATURE AS A SUBJECT OF IMAGOLOGICAL RESEARCH
Summary
The author of the article, referring to the imagology of the Russian researcher Victor Chorev, analyses the literature of the Tatars of Belarus, Lithuania and Poland. However, the aim of the article is not only to analyse the images of other nations that appear in the works of Tatar writers of Eastern Europe (most often we find images of Crimean Tatars, Turks, and Arabs), but also to compare their presentation in Polish-Tatar, BelarusianTatar, and Lithuanian-Tatar literature (including self-presentation, which is not always identical in these «three literatures»). Every branch of Eastern European Tatar literature (as the author of the article calls the modern writings of Tatars living in countries once forming the Grand Duchy of Lithuania, i.e. Belarus, Lithuania and Poland), although it has common elements, is also characterised by large differences. The author of the article begins their imagological reflections on the literature of Eastern European Tatars with an analysis of the images of other nations and ethnic groups that appear in the travel literature of the interwar period and in the most recent works. Then he tackles the issue of the Second World War experience and the shift of borders in Central and Eastern Europe. These events ultimately broke the Tatar community of the Grand Duchy of Lithuania, differentiating, among other things, the ways in which they perceive history. The article ends with reflections on the problem of auto-images and identity.
Key words: Tartars, Grand Duchy of Lithuania, Eastern European Tatar literature, imagology, poetry, reportage

 


Marcin Bajko, Tadeusz Miciński i Bułgarzy: o nieznanym rosyjskim artykule pisarza

 

TADEUSZ MICIŃSKI I BUŁGARZY: O NIEZNANYM ROSYJSKIM ARTYKULE PISARZA
Artykuł niniejszy złożony jest z dwóch części. Pierwsza to omówienie tekstu Tadeusza Micińskiego pt. Polska i Bułgaria, publikowanego w czasopiśmie „Utro Rosii” w 1915 roku. Badacz przywołuje kontekst historyczny powstania tego szkicu, wyjaśnia, że w pierwszym roku wojny światowej, pomimo przeciwności losu, autor Xiędza Fausta, pełen zapału i optymizmu, kontynuował propagowanie idei jedności narodów słowiańskich. Według Micińskiego los Bułgarów w o wiele większym stopniu splatał się z losem Serbów czy nawet Rosjan, aniżeli Polaków. Tak jak los tych ostatnich, czy tego chcieli czy nie, splatał się z losem Rosjan. Druga część artykułu to aneks zawierający oryginalny tekst Micińskiego oraz jego polskie tłumaczenie dokonane przez Irenę Szewczenko.
Słowa-klucze: Miciński Tadeusz, Bułgaria, Serbia, Rosja, Polska, XX wiek

 

TADEUSZ MICIŃSKI AND BULGARIANS: ON THE WRITER’S UNKNOWN RUSSIAN ARTICLE
Summary
This article is made up of two parts. The first is a discussion of Tadeusz Miciński’s text entitled ‚Poland and Bulgaria’, published in the magazine “Utro Rosii” in 1915. The researcher invokes the historical context of this sketch, explains that in the first year of the Great War, in spite of adversity, the author of ‚Xiądz Faust’, full of enthusiasm and optimism, continued to promote the idea of the unity of Slavic nations. According to Miciński, the fate of the Bulgarians was much more intertwined with the fate of the Serbs or even the Russians than the Poles. Just as the fate of the latter, whether they wanted it or not, intertwined with the fate of Russians. The second part of the article is an annex containing the Miciński’s original text and its Polish translation by Irena Shevchenko.
Key words: Miciński Tadeusz, Bulgaria, Serbia, Russia, Poland, 20th century

 


Jarosław Ławski, Bułgaria Adama Mickiewicza

 

BUŁGARIA ADAMA MICKIEWICZA
Artykuł omawia literacki obraz Bułgarii, jej kultury i historii, stworzony przez Adama Mickiewicza (1798–1855). Bułgaria pojawiła się w tekstach Mickiewicza wcześnie, w 1822 roku w jego objaśnieniach do Sofijówki Trembeckiego. Wspomina się tutaj o Protobułgarach, którzy zanim osiedlili się na terenach późniejszej Bułgarii na Bałkanach, zamieszkiwali regiony współczesnych terenów Ukrainy. Bułgaria i Bułgarzy często pojawiają się w Historii polskiej i wykładach dawanych w Collége de France. Szczyt fascynacji Mickiewicza Bułgarią przyszedł pod koniec życia poety, gdy przebywał w Konstantynopolu podczas wojny krymskiej. Było to wówczas, gdy przybył do Burgas, odwiedzając też Warnę. Paradoksalnie, pisarz wspierał obie wrogie wobec siebie strony: ottomańską Turcję oraz bałkańskich Słowian. Powodem była ich wrogość wobec Imperium Rosyjskiego.
Słowa-klucze: Bułgaria, romantyzm, wojna krymska, Bałkany, Turcja Ottomańska

 

MICKIEWICZ’S „BULGARIAN” TEXT
Summary
The article discusses a literary „picture” of Bulgaria, its culture and history in the writings of Adam Mickiewicz (1798–1855). Bulgaria appears in Mickiewicz’s works very early: in 1822, in his „Explanatory Notes on Stanisław Trembecki’s Poem Zofiówka”. It is there that he mentions the so-called „Proto-Bulgarians” who, before settling down in the land of contemporary Bulgaria in the Balkans, inhabited the regions that now form a part of Ukraine. Bulgaria and Bulgarians are often referred to in ‚Polish History’ and in lectures given by the poet at the College de France. The peak of Mickiewicz’s fascination with Bulgaria came toward the end of his life, when he stayed in Constantinople during the Crimean War. It was then that he travelled to Burgas and visited Varna. Paradoxically, the writer supported both Ottoman Turkey and the Balkan Slavs who were hostile to it. He did so because he saw both sides as capable of opposing the Russian Empire.
Key words: Bulgaria, Romanticism, the Crimean War, the Balkans, Ottoman Turkey

 

 


III Polska, Rosja, pogranicza (Poland, Russia, the borderlands)

 

 

 

Helena Bilutenko, Świat wartości ideowo-artystycznych małej trylogii Henryka Sienkiewicza („Szkice z natury i życia”)

 

ŚWIAT WARTOŚCI IDEOWO-ARTYSTYCZNYCH MAŁEJ TRYLOGII HENRYKA SIENKIEWICZA (SZKICE Z NATURY I ŻYCIA)
Artykuł analizuje ideologiczne i artystyczne wartości tzw. „małej trylogii” Sienkiewicza, na którą składają się krótkie opowiadania: Stary sługa, Hania, Selim Mirza, nazwane przez pisarza Szkicami z natury i życia. Autorka artykułu koncentruje się przede wszystkim na koncepcji świata i człowieka, jak również na osobliwościach w narracji tekstu, rozpatrywanych na tle stosunku pisarza do literackiego gatunku gawędy szlacheckiej z jego tradycyjną aksjologią. Gatunkowa waga gawędy jest najbardziej dostrzegalna w pierwszej części trylogii.
Słowa-klucze: narrator, gawęda, tradycjonalizm, szlachta, tradycja, Henryk Sienkiewicz

 

THE WORLD OF IDEOLOGICAL AND ARTISTIC ORIGINALITY OF THE SMALL TRILOGY OF HENRYK SIENKIEWICZ (SKETCHES OF NATURE AND LIFE)
Summary
The article analyzes the ideological and esthetic originality of a small trilogy by H. Sienkiewicz, consisting of short stories: ‚The Old servant’, ‚Hania’ and ‚Selim Mirza’ and called by the writer ‚Sketches of nature and life’. The author of the article paid special attention to the concept of the world and man, as well as the peculiarities of narration in these texts in connection with the appeal of the writer to the art form of gentry szlachta gawenda with its traditional akciology. The influence of the gawenda is most pronounced in the first part of the trilogy.
Key words: narrator, gawenda (short narration), traditionalism, szlachta (Polish nobility), tradition, Henryk Sienkiewicz


Aleksandra Kołodziejczak, Kraj Zachodni w „Moich wspomnieniach” księcia Włodzimierza Mieszczerskiego

 

KRAJ ZACHODNI W MOICH WSPOMNIENIACH KSIĘCIA WŁODZIMIERZA MIESZCZERSKIEGO
Książę Mieszczerski optował za polityką silnego rządu, przemawiał jako zagorzały zwolennik państwa policyjnego Mikołaja Murawiowa, znanego z ostrych akcji rusyfikacyjnych, prowadzących do ostrych wstrząsów społecznych w Kraju Północno-Zachodnim. Książę złożył wizytę w Kraju Północno-Zachodnim, by zbadać warunki życia lokalnej społeczności, ich problemy oraz poziom ich edukacji, co ostatecznie zostało efektywnie wykorzystane jako środek indoktrynacji Polaków, Ukraińców i Białorusinów oraz narzucania im kultury rosyjskiej. W trakcie swej podróży skorzystał z okazji spotkania się z ludźmi, którzy, jak on, popierali rusyfikację.
Słowa-klucze: wspomnienia, książę Mieszczerski, politycy, historia XIX wieku

 

THE WESTERN COUNTRY IN ‚MY MEMOIRS’ BY DUKE WŁODZIMIERZ MIESZCZERSKI
Summary
Prince Meschersky opted for strong government, and spoke out as a passionate supporter of Mikhail Muravyov’s policy known as Russification that led to the defeat of the upheaval in the Northwestern Krai. The Prince even paid a visit to the Northwestern Krai to learn about the living conditions of the local people, their problems, and their education, as the latter was effectively used as a means of indoctrination of Polish, Ukrainian, and Belarusian people and fostering Russian culture among them. During his trip he also enjoyed the opportunity of meeting numerous Russian patriots, who, just like him, supported Russification.
Key words: memories, Prince Meschersky, politics, the history of 19th century

 


Sviatlana Hanchar, Rosja i Rosjanie w recepcji Włochów. (Dwudziestolecie międzywojenne XX wieku)

 

ROSJA I ROSJANIE W RECEPCJI WŁOCHÓW (DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE XX WIEKU)
Historia relacji pomiędzy Rosją i Włochami jest jednym z ważniejszych problemów na polu komunikacji międzynarodowej. Stanowi istotny
składnik historii relacji pomiędzy Rosją i Europą, zważywszy na źródła europejskiej kultury w starożytnym Rzymie i starożytnej Grecji. Temat to tym bardziej warty analizy, że Włochy, kraj „powstały na rzymskich ruinach”, włożyły istotny wkład w rozwój życia duchowego współczesnej Europy. Zajmujący się tym tematem u końca XX – początku XXI wieku badacze rosyjsko-włoskich kulturalnych relacji starają się analizować przeszłość od nowa, by zbadać podstawowe aspekty interakcji dwóch wielkich europejskich kultur, ujawnić mało znane fakty, a nawet zagadnienia wcześniej nieznane w ogóle, rozważyć historię interakcji rosyjsko-włoskich w sposób twórczy. Artykuł jest analitycznym przeglądem literatury faktu, publicystyki poświęconej problemowi pierwszej fali rosyjskiej emigracji do Włoch i pewnym pytaniom dotyczącym stosunków interpersonalnych pomiędzy Rosjanami i Włochami w latach 20. i 30. XX wieku.
Słowa-klucze: imagologia, recepcja, problemy interpersonalne pomiędzy narodami

 

RUSSIA AND RUSSIANS IN ITALIANS’ PERCEPTION (THE 20-30IES OF THE 20TH CENTURY)
Summary
The history of relationships between Russia and Italy is one of the most important problems in the field of international communication. It is a part of interaction between Russia and Europe as European culture in general was founded on the Ancient Rome and Ancient Greece antique basis. It is traditionally considered that „raised on Rome ruins” Italy played a great part in the spiritual life of Europe. Considering this at the end of 20th – beginning of 21th century researchers of russian-italian cultural connections tried to analyze the past again „to see new stages and aspects of two great European cultures interaction, reveal little-known facts or even ones that were unknown before, reconsider the problem of Russia and Italy interaction in a creative way”. The article is an analytical review of publicistic and documentary literature devoted to the problem of the first wave of Russian immigration to Italy and to some questions of interperception between Russians and Italians in the 20-30ies of the 20th century.
Key words: imagology, reception, problems of interperception between nations

 


Grażyna Charytoniuk-Michiej, Pogranicze w literaturze. Dokonania białostockiego środowiska naukowego

 

POGRANICZE W LITERATURZE. DOKONANIA BIAŁOSTOCKIEGO ŚRODOWISKA NAUKOWEGO
Artykuł koncentruje się na działalności białostockiego środowiska naukowego i jego badaniach nad tematem pogranicza w literaturze. Zadaniem, jakiego podjęła się badaczka, było zwrócenie uwagi na jednostki naukowe i zespoły badawcze, nie zaś poszczególnych badaczy. Przegląd pokazuje, że zainteresowania pograniczem w literaturze z jednej strony pogłębiają i poszerzają zakres badawczy regionu podlaskiego (powstaje coraz więcej prac na temat tożsamości, pamięci wspólnej historii we współczesnej literaturze białoruskiej), z drugiej – znacznie wykraczają poza jego geografię.
Słowa-klucze: pogranicze, Białostocczyzna, białostockie środowisko naukowe

 

THE BORDERLANDS IN LITERATURE. ACHIEVEMENTS OF THE BIAŁYSTOK ACADEMIC COMMUNITY
Summary
The article focuses on the activities of Bialystok’s academic community and its research on the Borderlands in literature. The task that the researcher undertook was to focus on the academic units and research teams rather than individual researchers. On the one hand, the review shows that the interest in the Borderlands in literature on the one hand deepens and widens the research scope of the Podlasie region (a steadily increasing number of works on the identity, and the memory of common history in contemporary Belarusian literature),and on the other – it considerably extends beyond its geography.
Key words: Borderlands, Białystok, Białystok academic community

 


IV Konteksty literacko-kulturowe (Literary-cultural contexts)

 

 

Artur Malinowski, Антропология лорнета, или Одесса как зона импорта европейского дендизма глазами проницательного путешественника

 

ANTROPOLOGIA LORNETKI LUB ODESSA JAKO EUROPEJSKI OBSZAR IMPORTU DANTYZMU OCZAMI PRZENIKLIWEGO PODRÓŻNIKA
Odessa jako miasto o niepowtarzalnej energii twórczej była już obiektem estetycznej analizy w trakcie swego rozwoju. Status wolnego portu pozwolił miastu południa Europy na adoptowanie przejawów europejskiego życia kulturalnego i sfer socjo-ekonomicznych. Dandyzm znalazł tu podatny grunt do rozwoju. Przede wszystkim karmił się regionalnym, egzotycznym smakiem i autentyczną semantyką. We Fragmentach z podróży Eugeniusza Oniegina to historyczne zjawisko kulturowe ma postać synkretyczną. To wtórny model dandyzmu, przeszczepiony z Petersburga. Nie ulega wątpliwości, że granice między obiema formami dandyzmu są w dużej mierze zamazane, tym bardziej, że istota dandyzmu zakłada pewną społeczną marginalność i niską rangę w społeczeństwie.
Słowa-klucze: antropologia, dandyzm, strefa importu (przyjęcia), zachowania społeczne

 

THE ANTHROPOLOGY OF BINOCULARS, OR ODESSA AS THE IMPORT ZONE OF EUROPEAN DANDYISM THROUGH THE EYES OF A KEEN WANDERER
Summary
Odessa as the city with unique creative energy has already become the object of aesthetic reception during its formation period. The free port status enabled the south town to adopt European culture and spheres of socio-economic life. Dandyism found a breeding ground here. It gained its local exotic flavor and authentic semantics in Odessa. In «Fragments from travel of Eugene Onegin» this historic cultural phenomenon has syncretic image. That is the secondary transplanted model of dandy in St. Petersburg imperial manner and the frontal view of European like fashionista emphasized in behavior and appearance details with Odessa exotica. There is no doubt that borders between them are quite comparative as far as dandyism essence supposes instability and marginal social position. Obviously, this status enabled to observe the world closely. Text of «fragments» achieves integrity though not monolithic one, but «gathered» one, which is composed from heterogeneous, variegated patches of Odessa life. View of everyday business life and prosaically unpleasant street rubbish and «epicurean» sketch of coffee drinking against the background of awaking and flickering with exotic shine maritime city and sphere of «internal» life of hedonistic company of young people are equally presented but in varying degree of outline. All these play, shimmer with different colors, twinkle with kaleidoscopic shot change and polyphony in focus of author objective lens. Pictures are put in motion and joined with lorgnette. They are endued with quality of corporality, anthropologic codes and signals which a reader has to decipher. A definite structure forms and fits in genre frameworks of «physiology» of multifaced, multicultural, tolerant city.
Key words: anthropology, dandy, lorgnette, import zone(adopt), social behavior

 


Hanna Ursu, Ukraińska historia oraz folklor poetów ugrupowania „Ziewonia

 

UKRAIŃSKA HISTORIA ORAZ FOLKLOR W KRĘGU POETÓW Z GRUPY „ZIEWONIA”
Hanna Ursu podejmując w swoim artykule wątek ukraińskiej historii oraz folkloru, przygląda się w nim szczególnie dziejom grupy literackiej „Ziewonia”, działającej w latach 1832–1838 w zaborze austriackim, w kręgu byłych powstańców i uczestników demokratycznej konspiracji galicyjskiej. Badaczkę interesuje tu również między innymi kultura Słowian i jej związki z tym, co zwykliśmy określać mianem Słowiańszczyzny, ludowości, regionalizmu, zbieractwa pieśni i legend ludowych oraz podróży krajoznawczych. Ursu nawiązuje tutaj też do jednej z cech romantyzmu polskiego – wyczulenia na przeszłość historyczną, dzięki której liczne utwory dziejopisarskie owej epoki służyły nie tylko do wypowiedzenia się jej reprezentantów na nurtujące ich ówcześnie geopolityczne tematy, ale stanowiły także formę ich krytycznego rozrachunku z własną przeszłością.
Słowa-klucze: ukraińska historia oraz folklor, polscy poeci ugrupowania „Ziewonia”, dzieje Galicji, dumki, „Haliczanin”

 

UKRAINIAN HISTORY AND FOLKLORE IN POETRY OF THE „ZIEWONIA” GROUP
Hanna Ursu, in her article on the topic of Ukrainian history and folklore, looks at the history of the „Ziewonia” literary group, which functioned from 1832–1838 in the Austrian partition, in the circle of former insurgents and participants in the Galician democratic conspiracy. The researcher is also interested, among other things, in the culture of the Slavs and its relationships with what we used to refer to as the Słowiańszczyzna, the peoples, the regionalism, the collection of folk songs and legends, and touring trips. Ursu also refers here to one of the features of Polish Romanticism – a sensitivity to the historical past, thanks to which numerous works of the historiography of that era served not only the expression of its representatives on the geopolitical topics that interested them, but also the form of their critical remarks with their own past.
Key words: Ukrainian history and folklore, Polish poets of the „Ziewonia” group, the history of Galicia, dumkas, „Haliczanin”

 


Ewa Modzelewska, August Antoni Jakubowski i jego amerykańscy protektorzy

 

AUGUST ANTONI JAKUBOWSKI I JEGO AMERYKAŃSCY PROTEKTORZY
Niniejszy artykuł ma na celu omówienie odnalezionego przez prezesa Fundacji Rodzinnej Blochów, Przemysława Jana Blocha, nieznanego do tej pory listu rekomendacyjnego Augusta Antoniego Jakubowskiego, napisanego 17 maja 1834 roku przez Theodore’a Dwighta (1796–1866) do późniejszego protektora poety, Williama Buella Sprague’a (1795–1876). Korespondencja ta dostarcza nowych informacji związanych z pobytem i działalnością Augusta Antoniego Jakubowskiego w Stanach Zjednoczonych, gdzie nieślubny syn Antoniego Malczewskiego został deportowany przez rząd austriacki w 1833 roku w ramach represji po Powstaniu Listopadowym. Jakubowski zapisał się w polsko-amerykańskiej historii jako autor The Remembrances of a Polish Exile (1835), pierwszej publikacji o polskiej literaturze, historii i edukacji w języku angielskim wydanej w Ameryce. Odnaleziony list rzuca nowe światło nie tylko na pierwsze lata pobytu Jakubowskiego w Stanach Zjednoczonych, ale również na jego twórczość literacką.
Słowa-klucze: August Antoni Jakubowski, list rekomendacyjny, Theodore Dwight, William Buell Sprague, Ameryka, XIX wiek

 

AUGUST ANTONI JAKUBOWSKI AND HIS AMERICAN PROTECTORS
Summary
This article is aimed at discussing previously unknown recommendation letter for August Antoni Jakubowski written by Theodore Dwight
(1796–1866) to the later poet’s protector William Buell Sprague (1795–1876). This correspondence dated on 17 may 1834 was found by Przemysław Jan Bloch, the president of the Bloch Family Foundation. It provides new information related to the stay and activity of August Antoni Jakubowski in the United States, where the illegitimate son of Antoni Malczewski was deported by the Austrian government in 1833 as a result of repression after the November Uprising. Jakubowski went down in a Polish-American history as the author of ‚The Remembrances of a Polish Exile’ (1835), the first publication on Polish literature, history and education in English published in America. The letter of recommendation sheds a new light not only on Jakubowski’s first years in the United States, but also on his literary output.
Key words: August Antoni Jakubowski, recommendation letter, Theodore Dwight, William Buell Sprague, America, 19th century

 


Ewelina Feldman-Kołodziejuk, „Czekając na Sabrinę” – analiza wątków macierzyńskich w powieści Margaret Atwood „Ślepy zabójca”

 

CZEKAJĄC NA SABRINĘ – ANALIZA WĄTKÓW MACIERZYŃSKICH W POWIEŚCI MARGARET ATWOOD „ŚLEPY ZABÓJCA”
Tematem przewodnim większości powieści Margaret Atwood jest problematyka społecznego statusu kobiet, ze specjalnym naciskiem na motyw kobiety-ofiary. Kwestia ta staje się szczególnie istotna w jej nagradzanej powieści Ślepy zabójca, familijnej sadze o pięciu pokoleniach kobiet niegdyś szanowanej i zamożnej rodziny Chase. Główna protagonistka i narrator symultaniczny, Iris Chase, opowiada historię swojego życia, ubierając narrację w formę pamiętnika, prawdopodobnie pisanego dla jej wnuczki Sabriny. Pamiętnik staje się jedyną szansą, by umożliwić ostatniej członkini rodu Chase poznanie prawdziwego źródła tragedii, które tę rodzinę dotknęły; jest też szansą, by przekazać nie tyle pewną historię w sposób obiektywny, ile podzielić się osobistymi emocjami i subiektywną wersją zdarzeń. Celem artykułu jest analiza sposobu wykorzystania wątku macierzyństwa w omawianej powieści.
Słowa-klucze: macierzyństwo, przekaz międzypokoleniowy, trauma

 

WAITING FOR SABRINA – AN ANALYSIS OF MATERNAL THEMES IN MARGARET ATWOOD’S NOVEL ‚THE BLIND ASSASSIN’
Summary
The subject matter of the vast majority of Margaret Atwood’s novels is the questioning of the social status of women, with the special focus placed on their victimization and self-victimization. This is particularly conspicuous in her award-winning ‚Blind Assassin’, a family saga of five generations of women of the once-respected and affluent Chase Family. The main protagonist and simultaneously a narrator, Iris Chase, spins the story of her life in the form of a diary, presumably written for her long lost granddaughter Sabrina. Iris’s diary is the only chance to enable the last woman in the family of Chase to learn the true events that led to the family’s downfall; it is an attempt at telling herstory rather than history. The aim of the article is to analyze the way motherhood features in the discussed novel.
Key words: motherhood, intergenerational transmission, trauma

 


V Recenzje naukowe (Academic reviews)

 

Jarosław Ławski, Mickiewiczologiczne nieoczywistości Leszka Libery

 

MICKIEWICZOLOGICZNE NIEOCZYWISTOŚCI LESZKA LIBERY
Artykuł jest recenzją monografii prof. Leszka Libery pracującego na Uniwersytecie Zielonogórskim, zatytułowanej Mickiewicz (Zielona Góra 2015), a poświęconej twórczości i życiu największego polskiego romantyka Adama Mickiewicza (1798–1855). Libera podzielił swe szkice, studia i eseje na trzy grupy, dotyczące kolejno: Twórczości, Życia codziennego i Medycznych dylematów. Jak wskazuje recenzent, prace Libery cechuje doskonały warsztat filologa połączony z talentem do odkrywania nowych znaczeń tekstów z pozoru dobrze znanych oraz literacki talent. Pewnym mankamentem tomu jest brak słowa od Autora lub posłowia oraz niewyszukana szata graficzna. W konkluzji czytamy, iż książka i tak zyska pozycję klasycznej w badaniach nad Mickiewiczem.
Słowa-klucze: Mickiewicz, romantyzm, interpretacja, biografia, medycyna XIX-wieczna

 

THE MICKIEWICZ NON-OBVIOUSNESSES OF LESZEK LIBERA
Summary
This article is a review of the monograph by Prof. Leszek Libera, working at the University of Zielona Góra, entitled ‚Mickiewicz’ (Zielona Góra 2015), dedicated to the creativity and life of the greatest Polish romantic Adam Mickiewicz (1798–1855). Libera has divided his sketches, studies and essays into three groups, in turn: Creativity, Daily life, and Medical dilemmas. As noted by the reviewer, Libera’s work is characterized by excellent philological technique combined with a talent for discovering new meanings in seemingly well-known texts, as well as a literary talent. One of the drawbacks of the book is the lack of a note or postscript from the Author, and a plain graphic design. In the conclusion, we read that the book will still become a classic in research on Mickiewicz.
Key words: Mickiewicz, romanticism, interpretation, biography, 19th-century medicine

 


Elwira Mikulska, O ewolucji komiksu, czyli o narodzinach powieści graficznej

 

O EWOLUCJI KOMIKSU, CZYLI O NARODZINACH POWIEŚCI GRAFICZNEJ
Recenzowana publikacja Powieści graficzne. Leksykon, pod red. S. J. Konefała, to zbiór rozważań wybitnych polskich badaczy komiksu nad historią i stanem badań nad powieścią graficzną. Książka jest podzielona na dwie części. W pierwszej zostały zamieszczone artykuły wielu wybitnych i cenionych badaczy komiksu. Natomiast druga część prezentuje 144 albumy, które miały największy wpływ na rozwój komiksu i powieści graficznej. Współtwórcy tego obszernego dzieła prezentują przekrój przez wszystkie najważniejsze nurty związane z graphic novel.
Słowa-klucze: historia komiksu, nowy gatunek, powieść graficzna, popkultura

 

THE EVOLUTION OF COMICS AND THE BIRTH OF THE GRAPHIC NOVEL
Summary
The text reviews ‚The Graphic Novels. Lexicon’, which is edited by Sebastian Jakub Konefal. It is a collection of essays and academic assessments about the history and the results of research conducted on the graphic novel, written by Polish comic researchers. The book is divided into two parts. The first section includes essays by many reputable people. While the second part of this book presents 144 albums that have had a major impact on the evolution of comics and the graphic novel. All of the authors present a wide array of all the most important topics concerned with the graphic novel.
Key words: History of comics, new genre, graphic novel, Pop Culture

 


Anna Sehal, Advertising discourse analysis

 

ANALIZA DYSKURSU REKLAMOWEGO
Artykuł jest recenzją książki pt. Analiza analiz dyskursu reklamowego: studium przypadku kobiecej tożsamości w Hongkongu, magazynu kobiecego, złożonego przez Lee Ka Yan Maggie na Wydziale Lingwistyki stosowanej na Uniwersytecie w Hongkongu w sierpniu 2014. Medialne portrety kobiet, zwłaszcza reklam poświęconych pielęgnacji ciała, powielają stereotypy dotyczące kobiet i fałszywe ideologie. W przeprowadzonych badaniach prześledzono obecne wyobrażenia kobiecości, które zostały wzbogacone wizualnie w reklamach magazynów piękna z wydania popularnego magazynu kobiecego, czyli „Więcej”. Zbadano również to, jak prezentowane produkty wzbudzają zainteresowanie wśród klientów za pośrednictwem zdjęć atrakcyjnych kobiet. Różni się to ujęcie od istniejących badań nad lokalnymi portretymi kobiet w mediach pod względem podejścia do tematu i sposobów jego uchwycenia. Badania opierają się na systematycznej, lingwistycznej analizie reklamy kultury piękna. Badanie sugeruje, że w ogóle reklamy w magazynach o kulturze pięknej utrwalają ideologię mitu piękności, podkreślają kobiecość i utrwalają patriarchat w celu wyegzekwowania dominacji społecznej mężczyzn i maksymalizacji zysków jednocześnie.
Słowa-klucze: przegląd, dyskurs reklamowy, portrety kobiet, media, krytyczna analiza, wizualne semiotyki społeczne

 

ADVERTISING DISCOURSE ANALYSIS
Summary
The article deals with a book review entitled ‚Advertising discourse analysis: a case study of female identities in a Hong Kong’, local female magazine submitted by Lee Ka Yan Maggie for the Degree of Master of Arts in Applied Linguistics at The University of Hong Kong in August 2014. Media portrayals of female, particularly body beauty advertisements, disseminate female stereotypes and unequal gender ideologies. The reviewed research investigated the current female identities textually and visually constructed in beauty culture magazine advertisements from an issue of the popular local female magazine, the (More) Oriental Sunday. It also explored how local consumers are approached with the female portrayals visually. It differs from the existing studies on local female portrayals in the media in terms of its approach and focus. The research is based on a systematic linguistic analysis of beauty culture advertisements. The study implies that, in general, beauty culture magazine advertisements perpetuate the ideologies of beauty myth, emphasized femininity and patriarchy to enforce the social dominance of male and maximize profit simultaneously.
Key words: review, advertising discourse, female portrayal, media, critical discourse analysis, visual social semiotics

 


VI Sprawozdania (Reports)

Łukasz Zabielski, VI Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Żydzi wschodniej Polski”: Żydzi Białostocczyzny od początków do 1939 roku. Kontekst środkowoeuropejski, Białystok 12-13 czerwca 2017 roku

VI International Academic Conference „The Jews of Eastern Poland”: The Białystok Jews from the beginning until 1939. Central European Context, Białystok 12-13 June 2017. A Report

 


Kazimierz Bogusz, Konferencja popularnonaukowa: Akcja „Wisła” – mazurskie aspekty, Ełk 14 VII 2017 roku VI Noty o autorach

The popular science conference: Operation „Vistula” – Mazurian aspects, Ełk 14 July 2017. A Report

 


Noty o autorach / Notes on the Contributors